ABD ile İsrail’in bugün sabah saatlerinde saldırı başlattıkları İran’da gözler bir kez daha 28 Aralık’ta başlayan protestolara ve rejimin kanlı müdahalesinin bilançosuna odaklandı. Bazı kaynaklara göre, yüzlerce kente yayılan rejim karşıtı gösterilerde en az 30 bin kişi yaşamını yitirdi.
HABER MERKEZİ – ABD ve İsrail’in bugün yeniden saldırı başlattıkları İran’da halkın rejime yönelik tepkisi uzun yıllardır dinmiyor. Son büyük protesto dalgası 28 Aralık 2025’te başladı ve bir aydan fazla sürdü. Yüzlerce kente yayılan protestolara yüzbinlerce kişi katıldı. İran rejiminin yanıtı ise ölümcül oldu. Bazı insan hakları kaynaklarına göre, tespit edilebilen can kaybı 7 binin üzerinde; ancak başka kaynaklara göre can kaybı 30 binin üzerinde gerçekleşti. İran ise ölü sayısının 3 bin civarında olduğunu ileri sürdü ve protestocularla İsrail ve ABD’yi olup bitenlerden sorumlu tuttu. Bu arada binlerce kişi de yaralandı ve 50 binden fazla kişi de tutuklandı.
İsrail ve ABD, İran’ı vurdu: Trump: Özgürlüğün saati geldi
ABD Başkanı Donald Trump, protestoların 17’nci gününde, 13 Ocak’ta “İranlı yurtseverler, Protestolara devam edin, kurumlarınızı ele geçirin! Yardım yolda” açıklamasını yaptı. Daha sonra ise Trump, İranlı yetkililerin kendisine kimsenin idam edilmeyeceğinin sözünü verdiğini duyurdu. 6 Şubat’tan itibaren ise ABD ile İran arasında dolaylı görüşmeler başladı ve üçüncü tur 26 Şubat’ta Cenevre’de yapıldı, ancak bu görüşmelerden sonuç çıkmadı.
“İranlı yurtseverler, protestolara devam edin” | Trump’tan açıklama: Yardım yolda
Trump, bugün İran’a yönelik saldırının başlamasının ardından yaptığı açıklamada ise, İran halkına şöyle seslendi:
“Özgürlüğünüzün vakti yaklaştı. Sığınakta kalın. Evinizden çıkmayın. Dışarısı çok tehlikeli. İşimizi bitirene kadar her yere bombalar düşecek. Hükümetinizi devralın.”
PROTESTOLAR VE AĞIR BİLANÇO
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı, (HRANA) tespit edilebilen verilere dayanarak yaşamını yitirenlerin sayısının 7 binin üzerinde olduğunu duyurmuştu.
HRANA’nın teyit edebildiği kadarıyla açıkladığı bu veriler, pek çok kaynağa göre çok az.
Bu arada İran Güvenlik Konseyi, 21 Ocak’ta yaptığı açıklamada, ABD ve İsrail’i sorumlu tuttuğu protestolarda resmi olarak ölü sayısını 3 bin 117 olarak duyurmuştu.
Ancak bu açıklamaların aksine gerçekte rakamların çok daha yüksek olduğuna işaret eden kaynaklar var.
19 Ocak’ta Reuters haber ajansına konuşan ve adının açıklanmasını istemeyen bir İranlı yetkili, İran ve Rojhilat’taki protestolarda en az 5 bin kişinin öldüğünü doğrulamıştı.
İranlı yetkili, aynı zamanda en yüksek ölüm sayılarının Rojhilat’ta yaşandığını da belirtmişti. Norveç merkezli Kürt insan hakları örgütü Hengaw da protestolar sırasında rejimin en sert müdahalesinin Kürt illerinde yaşandığını bildirmişti.
En ağır sonuçlar Rojhilat’ta yaşanıyor | İran ilk kez 5 bin ölümü kabul etti
İnsan hakları örgütleri de resmi verilerin gerçeği yansıtmadığını savunuyor. Bloomberg’in aktardığına göre, Birleşmiş Milletler’in İran’daki insan hakları özel raportörü Mai Sato, ülkedeki doktorlardan gelen bilgilere dayanarak, protestoların bastırılması sırasında ölen sivillerin sayısının 20 bin’in üzerinde olabileceğini ifade etti.
Yüzlerce kişinin fotoğrafları BBC’ye ulaştırıldı | İran’da öldürülenler tanınmaz halde
Ölüm vakalarının açıklananlardan çok daha yüksek olabileceğine ilişkin iddialar daha önce de gündeme gelmişti. İngiltere merkezli The Sunday Times gazetesi, sağlık çalışanlarının verilerinden hareketle, “protestolarda ölenlerin sayısının 16 bin ila 18 bin arasında olabileceğini” yazdı.
Ancak bu açıklamaların aksine, Münih Göz Merkezi Direktörü İranlı-Alman Profesör Amir Mobarez Parasta, 29 Ocak’ta Le Point’e verdiği röportajda, ülke genelinde kurdukları klinik ağ üzerinden 30 bin 304 sivil ölümü belgelediklerini açıklamıştı.
İranlı doktor klinik kayıtlarını açıkladı I ’30 bin 304 sivilin öldürüldüğünü belgeledik’
İran’daki ölü sayısı hakkındaki en çarpıcı iddialar ise Farsça yayın yapan dijital medya platformu İran Uluslararası’nın (Iran International) Yayın Kurulu’ndan gelmişti. Kurul tarafından incelendiği kaydedilen belgelere göre, 8-9 Ocak tarihlerinde ülke genelindeki protestoların bastırılması sırasında güvenlik güçleri tarafından 36 bin 500’den fazla İranlı öldürüldü.
Iran International’a göre, 8-9 Ocak’ta 36 sin 500’den fazla kişi öldürüldü
