29 Ocak Anlaşması, Rojava’nın demokratik, adil ve hukuka dayalı yönetim biçimi olan Özerk Yönetim deneyiminin Suriye devlet kurumlarına entegrasyonunu, DSG’nin 2011’den bu yana özsavunma temelinde Esad rejimi, IŞİD, El Nusra ve Türkiye’ye karşı kendi bölgelerini koruyan özgün varlığını sürdürmesini ve Savunma Bakanlığı’na bağlamayı amaçlayan bir anlaşma olarak özetlenebilir.
Doğan CİHAN
Demokratik Suriye Güçleri (DSG) ile geçici Suriye hükümeti arasında 29 Ocak’ta imzalanan anlaşmanın pratiğe geçirilmeye başlanmasının üzerinden bir ay geçti. Beklenen normalleşme süreci bu bir aylık dönemde yavaş ilerledi. Bazı yerlerde adımlar durdu, temenniler ön plana çıktı, görüşmeler sonuçsuz kaldı ve diğer konular sonraki görüşmelere bırakıldı. Yine de anlaşmanın temel maddesi olan ateşkes sağlanmış oldu, diğer konularda ise ilerleme sınırlı kaldı.
Suriye, mevcut durumda çok aktörlü bir saha olarak öne çıkıyor. Şam’da iktidarı sürdüren geçici Şam hükümeti, uluslararası bir denge anlaşması çerçevesinde görevlendirildiği için attığı her adımda kendisini iktidara taşıyan güçlerin tepkisine bakıyor. Bu durum, DSG ile geçici hükümetin ortak bir paydada buluşmasını Suriye dışındaki güçlerin belirlemesine bağlı kılıyor ve anlaşmanın pratikleşmesinin önünde temel bir engel oluşturuyor. Bu nedenle bir aylık süreçte yapılanlar ve yapılamayanlar açısından anlaşmayı ikiye ayırmak mümkün.
29 Ocak anlaşması, Rojava’nın demokratik, adil ve hukuka dayalı yönetim biçimi olan Özerk Yönetim deneyiminin Suriye devlet kurumlarına entegrasyonunu, DSG’nin 2011’den bu yana özsavunma temelinde Esad rejimi, IŞİD, El Nusra ve Türkiye’ye karşı kendi bölgelerini koruyan özgün varlığını sürdürmesini ve Savunma Bakanlığı’na bağlamayı amaçlayan bir anlaşma olarak özetlenebilir.
ATILAN ADIMLAR
DSG’ye bağlı Rojava İç Güvenlik Güçleri’nin Suriye İçişleri Bakanlığı’na entegrasyonu kapsamında, İçişleri Bakanlığı’na bağlı Genel Güvenlik Güçleri ile teknik ekipten oluşan bir heyet Haseke ve Qamişlo’ya geldi.
Yürütülen çalışma çerçevesinde Rojava İç Güvenlik Güçleri’nin İçişleri Bakanlığı’na bağlanarak mevcut kadro yapısını ve teknik altyapısını koruması, aynı zamanda Rojava kentlerinin güvenliğini sağlamayı devam ettirmesi.
Bu sürecin devam ettiği, resmi atamaların ise yakın zamanda yapılmasının beklendiği ifade ediliyor.
RİMELAN VE SİWEYDA PETROL İLE GAZ SAHALARI
Geçici hükümetten bir heyet Rimelan Petrol Sahaları Yönetimi’ni ziyaret etti. Suriye Petrol Şirketi ve sivil havacılık temsilcilerinin de yer aldığı heyet, bölgedeki yönetimle kapalı bir toplantı gerçekleştirdi. Görüşmede, mevcut yapının ve çalışanların korunarak faaliyetlerin sürdürülmesi, verimliliğin artırılması için bazı şirketlerin bölgeye gelebilmesi ve petrol ile gaz sahalarında gerekli iyileştirmelerin yapılması konuları ele alındı.
QAMİŞLO HAVALİMANI
Geçici hükümetten teknik bir heyet 21 Şubat tarihinde Qamişlo Uluslararası Havalimanı’na geldi. Suriye Sivil Havacılık Kurumu yetkilileri ve teknisyenlerden oluşan heyet, Qamişlo İç Güvenlik güçleri tarafından karşılandı. Heyet, havalimanının yeniden faaliyete geçirilmesine yönelik teknik incelemelerde bulunacak ve uçuşların başlaması için gerekli teknik çalışmayı ve iyileştirmeyi yapacak. Önümüzdeki süreçte uçuşların yeniden başlaması bekleniyor.
“GÜÇLERİN ATEŞ HATTINDAN ÇEKİLMESİ
11 Şubat’ta DSG ile Suriye geçici hükümeti arasında, Cizre Bölgesi’nde ateşkesin kalıcı hale gelmesi ve askeri sürecin sağlıklı ilerlemesi amacıyla karşılıklı olarak cephe hatlarından çekilme kararı alındı. Bu kapsamda tarafların yerini Rojava İç Güvenlik Güçleri ile Genel Güvenlik Güçleri aldı.
Her iki tarafın da bazı adımlar attığı belirtilirken, görüşme ve karşılıklı ziyaretlerin sürmesine rağmen Til Koçer, Til Hemis, Til Barak ve Kizwan Dağı’nda güçlerin nasıl konumlanacağına dair belirsizlik devam ediyor.
Haseke Valisi atandı ve böylelikle idari entegrasyon süreci başlatılmış oldu. Haseke Valisi, görev başı yaptığı gibi idari entegrasyon konusunda da adım atmaya başladı.
SAĞLIK
Haseke Valisi Nureddin Ahmed, Suriye Sağlık Bakanlığı ile Özerk Yönetim temsilcilerinden oluşan bir komite kurdu. Komite 16 Şubat itibarıyla çalışmalarına başlayarak Cizre bölgesindeki hastanede idari ve personel yapısını yeniden düzenledi, sağlık çalışanlarını devlet kadrosuna dahil etme sürecini başlattı. Süreç ilk aşamada Cizre Bölgesi ile sınırlı. Personelin resmi statüye kavuşturulması ve hastane altyapısının iyileştirilmesi öncelikli hedef. Bu çalışmaların hemen ardından Sağlık Bakanlığı bölgede çalışan Özerk Yönetim Sağlık Dairesi çalışanlarının bir kısmını resmi kararname ile Sağlık Bakanlığına bağladı.
EĞİTİM
Nureddin Ahmed ile Suriye Eğitim Bakanı Mihemed Tirko arasında Haseke’de bir görüşme gerçekleştirildi. Toplantıya Demokratik Özerk Yönetim temsilcileri de katılırken, ildeki eğitim süreci, sınav hazırlıkları ve Kürtçenin devlet okullarında okutulmasını öngören 13 sayılı kararın uygulanması ele alındı. Bakanlık heyeti ile Özerk Yönetim Eğitim ve Öğretim Dairesi arasında yapılan temaslarda ise bölgedeki çok dilli eğitim modeli tartışıldı. Özerk Yönetim, 14 yılı aşkın süredir Kürtçe, Arapça ve Süryanice sürdürülen mevcut sistemin Suriye Eğitim Bakanlığı yapısına entegre edilmesini talep ederken, geçici hükümet bunun anayasal çerçeveye uygun olmadığını savunarak günlük iki saatlik Kürtçe eğitim modelini gündeme getirdi. Anayasa tartışmalarının sürdüğü süreçte, yeni anayasa netleşene kadar mevcut eğitim sisteminin devam etmesi yönündeki görüşün ağırlık kazandığı belirtildi. Taraflar arasında bir koordinasyon olduğu ve görüşmelerin sürdüğü ifade edildi.
Nureddin Ahmed ile ilgili bakanlıklar arasında, Posta Dairesi, Nüfus Müdürlüğü ve Pasaport birimleri gibi kamu hizmet kurumlarının yeniden faaliyete geçirilmesine yönelik görüşmeler de sürüyor. Teknik altyapı çalışmalarının tamamlanmasının ardından Haseke ve Qamişlo’da tüm hizmet kurumlarının aktif şekilde hizmet vermeye başlaması planlanıyor.
SINIR KAPILARI (SÊMELKA VE NUSAYBİN SINIR KAPILARI)
Derik kırsalında bulunan Sêmalka Sınır Kapısı’nda, kapının yeniden hizmete alınmasına yönelik önemli bir toplantı gerçekleştirildi. Haseke İl Güvenlik Müdürü Mervan el-Ali ve Cizre İç Güvenlik Güçleri Komutanı Siyamend Efrin ile birlikte, Şam’dan gelen ve Kara ve Deniz Sınır Kapıları Müdürü başkanlığındaki heyet katıldı.
Görüşmede, sınır kapısının resmen faaliyete geçirilmesi için izlenecek yöntemler ele alındı. Ayrıca, idari ve lojistik mekanizmalarının etkinleştirilmesine yönelik kapsamlı bir yol haritası üzerinde duruldu.
Yetkililer, kapının açılmasıyla birlikte geçişlerin ve ticari faaliyetlerin belirlenen kurallar çerçevesinde düzenli ve kontrollü şekilde yürütülmesinin hedeflendiğini belirtti.
EFRÎN, SERÊKANİYÊ VE GİRÊ SPÎ’NİN DURUMU
Serêkaniyê ve Girê Spî kentlerinde Türkiye ve ona bağlı SMO gruplarının bölgeyi henüz Suriye geçici hükümetine devretmediği belirtiliyor. Bu nedenle söz konusu iki kentin statüsüne ilişkin DSG ile geçici hükümet arasında yürütülen görüşmelerden henüz bir sonuç çıkmadı. Her iki tarafın da Türkiye’nin bölgeden çekilmesini beklediği ifade ediliyor. Türkiye’nin çekilmesinin ardından yerinden edilenlerin dönüşü ile kentlerin güvenlik ve askeri durumunun ele alınacağı kaydediliyor.
Efrin halkının dönüşü için hazırlıklar tamamlandı. İlk etapta 400 ailenin yer aldığı bir konvoyun yola çıkması planlandı. Teknik ve lojistik hazırlıklar tamamlanmış olsa da Qamişlo’dan Efrin’e uzanan güzergâhta güvenliğin sağlanamaması nedeniyle henüz hareket edilmedi.
Cizre İç Güvenlik Güçleri Komutanı Siyamend Efrin, Haseke İl Güvenlik Müdürü Marvan Ali ve Halep Genel Güvenlik Müdürü Muhammed Abdül Gani, Efrin İl Meclisi ve güvenlik güçleriyle birlikte dönüşlerin güvenli şekilde sağlanması amacıyla bir koordinasyon toplantısı gerçekleştirdi.
Bölgede IŞİD saldırılarının artması nedeniyle yolların halen güvensiz olduğu ifade edilirken, durumun Birleşmiş Milletler’e iletildiği ve Efrin’e dönüşlere BM’nin eşlik etmesinin talep edildiği belirtildi. Bu konuda BM’den gelecek yanıtın beklendiği kaydedildi.
ASKERİ ENTEGRASYON
29 Ocak anlaşmasında yer alan, DSG tarafından Savunma Bakanlığı’nda bir yardımcılık görevine isim belirlenmesi maddesinde henüz bir gelişme yaşanmadı. DSG söz konusu ismi geçici hükümete sundu. Geçici hükümet henüz atamaya olumlu bir cevap vermedi.
Bölgede 4 tugayın kurulacağı ve bu tugayların nerede ve nasıl konumlanacağı netleşmiş olmasına rağmen, hükümet tarafından atama yapılmadığı için entegrasyon çalışmaları resmi olarak başlayamıyor.
Öte yandan YPJ konusunda da geçici hükümetin kabul etmeyerek itirazını sürdürdüğü ve bu tutumunda ısrarcı olduğu aktarılıyor.
KOBANÎ
DSG, Kobanî’de anlaşmalar gereği adımlar atarken, geçici hükümetin adım atması bekleniyor. Hükümetin çekilmeye dair söz verdiği ancak bunun henüz sahada tam olarak pratiğe yansımadığı aktarılıyor.
Özellikle Kobanî’nin güneyinde, Çelebiye ve Sirrîn ile çevre köylerde Savunma Bakanlığı’na bağlı grupların çekilmesi ve kuşatma ile ambargonun kaldırılması gerektiği vurgulanıyor. Sahada hareketlilik ve görüşmeler sürse de DSG Basın Merkezi tarafından henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
Öte yandan kısmi adımlar da atıldı. Kobanî İç Güvenlik Güçleri ile Halep Genel Güvenlik Güçleri arasındaki görüşmeler kapsamında Şêxler’de 9 ortak güvenlik noktası kuruldu. Ayrıca 2 Mart’ta DSG anlaşma çerçevesinde güçlerini ateş hattından çekti.
Çelebiye’de benzer bir adım atılırken, Sirrîn’de süreç henüz gerçekleşmedi. Bölgedeki askeri grupların varlığı nedeniyle halkın köylerine güvenli dönüşü ve ulaşımın sağlanması önünde engeller bulunuyor.
