DEM Parti Milletvekili Newroz Uysal, Abdullah Öcalan’ın durumuyla gündeme gelen “umut hakkı”nın “yalnızca bir kişinin özgürlüğü meselesi olmadığını, Kürt meselesi ve Türkiye’nin demokratikleşmesi ile doğrudan bağlantılı olduğunu” söyledi ve bu hakkın en az 31 kadın mahkumu ilgilendirdiğini belirtti.
HABER MERKEZİ – DEM Parti Şırnak Milletvekili Newroz Uysal, TBMM’de basın toplantısı düzenledi. Uysal konuşmasına “Bugün burada ‘hukuk’ başlığı altında insanın umut etme hakkını konuşacağız” diyerek başladı.
Umut hakkının modern insan hakları hukukunun temel ilkelerinden biri olduğunu hatırlatan Uysal, ömür boyu infaz rejiminin mahpusları umutsuzluğa mahkum ettiğini, toplumda güveni zayıflattığını ifade etti. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) kararlarına atıfta bulunan Uysal, Türkiye’deki ağırlaştırılmış müebbet ceza rejiminin umut hakkını ortadan kaldırdığını söyledi.
Kasım 2025 itibarıyla cezaevlerinde 19 bin 290 kadın mahpus bulunduğunu, bunlardan en az 31’inin ağırlaştırılmış müebbet cezası ile tutuklu siyasi kadın olduğunu kaydeden Uysal, bu mahpusların, tekli hücrede tutulduklarını, günde yalnızca bir saat havalandırma hakkı bulunduğunu, 15 günde bir ziyaret ve telefon hakkı olduğunu, ortak etkinliklerden yoksun bırakıldığını, ağır hastalık durumunda bile infazın ertelenmediğini aktardı.
Ağırlaştırılmış müebbet infaz rejiminin tartışmasının merkezinde Abdullah Öcalan’ın bulunduğunu belirten Uysal, bunun yalnızca bir kişinin özgürlüğü meselesi olmadığını, kadın özgürlüğü mücadelesi, Kürt meselesi ve Türkiye’nin demokratikleşmesi ile doğrudan bağlantılı olduğunu vurguladı.
Uysal, AİHM kararlarının derhal uygulanması, ağırlaştırılmış müebbet infaz rejiminin değiştirilmesi, umut ilkesini ortadan kaldıran sistemin sona erdirilmesi ve kadın mahpusların ihtiyaçlarını gözeten toplumsal cinsiyete duyarlı bir infaz sisteminin kurulması talebinde bulundu.
×
UMUT HAKKI NEDİR?
Peki ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının yol açtığı bu tartışmalı uygulama nereden geliyor ve umut hakkı nedir?
Umut hakkı, ömür boyu cezaevinde infaz edilecek bir hapis cezasına mahkum edilen hükümlülerin serbest bırakılıp bırakılmayacağının belli bir süre sonra idari veya yargısal bir makam tarafından değerlendirilmesini öngören bir hak.
Umut hakkı, hükümlünün ömür boyu cezaevinde kalmayacağını bilmesini ve belli koşullar gerçekleştiğinde serbest kalabileceği umuduyla cezasını infaz etmesini ifade etmektedir.
Komisyon raporunda yer alıp almayacağı tartışılıyor | Umut hakkı nedir, olmaması neden yasak?
AİHM’İN TÜRKİYE KARARLARI
AİHM, Türkiye’de ilişkin de bazı suçlar için öngörülen indirimsiz ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının AİHS madde 3 gereği işkence yasağını ihlal ettiğine dair kararları var. 3713 sayılı “Terörle Mücadele Kanunu” (TMK) kapsamındaki suçlar buna örnek verilebilir.
AİHM’in umut hakkı tanınmadan Türkiye’de infaz edilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının işkence yasağını ihlal ettiğine dair; 2014 yılı Öcalan v. Türkiye (No.2), 2015 yılı Kaytan v. Türkiye ve Gurban v. Türkiye, 2019 yılı Boltan v. Türkiye kararları mevcut.
AİHM ÖCALAN KARARINDA TÜRKİYE’Yİ NİÇİN MAHKUM ETTİ?
AİHM’in hükümlülere umut hakkının tanınması gerektiğine Türkiye aleyhine hükmettiği ilk başvuru “Öcalan v. Türkiye” başvurusu.
Mahkeme, tüm kararlarda Türkiye mevzuatının bazı suçlar açısından indirimsiz müebbet hapis cezası öngörmesi nedeniyle AİHS madde 3 gereklerini karşılamadığını Vinter kararına defalarca atıf yaparak teyit etti.
Öcalan v. Türkiye (No:2) davasında, AİHM özellikle Türkiye Cumhurbaşkanının af yetkisine sahip olmasını ve bir gün bu yetkiyi kullanma ihtimalinin iç hukukta mevcut bulunmasını umut hakkı olarak değerlendirmedi. Yüksek Mahkeme, umut hakkının tanındığının kabul edilebilmesi için mahpusun belli bir hukuksal mekanizma çerçevesinde ilerleyen bir süreçte özgürlüğüne kavuşabileceğini öngörmesi gerekiyor.
Avrupa Konseyi, Öcalan dosyasını görüşüyor | Umut hakkı nedir, olmaması neden yasak?
