Çin’in Uygurlara yönelik politikalarını ve yüksek teknolojili gözetim ağını mercek altına alan Makinenin Gözleri belgeseli, Cenevre ve Prag’daki uluslararası film festivallerinde yarışacak.
HABER MERKEZİ – Çin’in Uygur Türklerine yönelik politikalarını ve yüksek teknolojili gözetim ağını mercek altına alan Eyes of the Machine (Makinenin Gözleri) belgeseli, Cenevre ve Prag’daki prestijli film festivallerinde izleyiciyle buluşmaya hazırlanıyor.
Hollandalı yönetmen Daya Cahen imzasını taşıyan 76 dakikalık belgesel, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde uyguladığı kitlesel gözetim, alıkoyma ve zorla çalıştırma politikalarını bireysel tanıklıklar ve açık kaynak verilerle gözler önüne seriyor. Film, Ağustos 2025’te tamamlanmasının ardından Amsterdam’daki uzun süreli gösterimlerinde yoğun ilgi görmüş, Uluslararası Belgesel Film Festivali Amsterdam’da (IDFA) yarattığı yankıyla dikkat çekmişti.
Diken’in aktardığına göre, belgesel 6–15 Mart 2026 tarihleri arasında Cenevre’de İnsan Hakları Film Festivali ve Forumu’nda (FIFDH), Prag’da ise 2026’nın ilk çeyreğinde düzenlenecek bir festival kapsamında yarışacak. Her iki kentte de yaklaşık 10 günlük gösterim programı planlanıyor.
Yapım, Çin’deki kamplarda çalışmaya zorlandığını anlatan etnik Özbek Kalbinur Sidik’in kişisel tanıklığını, Çin devletinin resmi propaganda videoları ve söylemleriyle yan yana getiriyor. Filmde sızdırılmış polis fotoğrafları, ele geçirilen mesajlar ve açık kaynak istihbarat verileri kullanılarak, Çin’in Uygurlar üzerindeki yaygın gözetim ve alıkoyma mekanizması ayrıntılı biçimde ortaya konuyor.
NEDİR BU MAKİNENİN GÖZÜ?
Çin’in özellikle Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde uyguladığı yüksek teknolojili gözetim sistemi, temelleri 2000’li yılların başına dayanan ve 2014’ten sonra hızla genişletilen bir yapıya sahip.
- “Sharp Eyes” (Keskin Gözler) ve “Skynet” projeleriyle ülke genelinde yüz milyonlarca kamera kuruldu.
- Yüz tanıma, ses tanıma, plaka okuma, yürüyüş analizi ve biyometrik veri toplama sistemleri entegre biçimde çalışıyor.
- Uygur nüfusa yönelik olarak DNA örnekleri, iris taramaları ve ses kayıtları toplandığı, bu verilerin merkezi veri tabanlarında birleştirildiği biliniyor.
- Yapay zeka destekli “önleyici polislik” yazılımları, bireylerin dini pratikleri, seyahat alışkanlıkları, telefon kullanımı ve sosyal ilişkilerini “risk puanı”na dönüştürüyor.
- Bu sistem, 2017’den itibaren yaygın biçimde kurulan “yeniden eğitim kampları”na kimin gönderileceğini belirlemede aktif rol oynadı.
İnsan hakları örgütleri ve Birleşmiş Milletler raporları, bu yapının yalnızca güvenlik amaçlı değil, toplumsal kontrol ve kültürel asimilasyon aracı olarak kullanıldığına dikkat çekiyor. Makinenin Gözleri belgeseli de tam olarak bu dijital denetim ağının insan hayatları üzerindeki etkisini görünür kılmayı amaçlıyor.
