BM Genel Sekreteri Guterres, 2025’te üye ülkelerin aidatlarının yalnızca yüzde 77’sinin ödendiğini, bunun rekor düzeyde bir açık yarattığını ve mevcut gidişatın sürmesi halinde BM’nin temmuz ayına kadar nakit kaynaklarının tükenebileceğini açıkladı.
HABER MERKEZİ – Birleşmiş Milletler (BM), üye ülkelerin aidatlarını ödememesi nedeniyle “yakın bir mali çöküş” riskiyle karşı karşıya. BM Genel Sekreteri António Guterres, kurumun derinleşen bir mali kriz yaşadığını, bunun programların yürütülmesini tehdit ettiğini ve temmuz ayına kadar nakit kaynaklarının tükenebileceğini açıkladı.
Guterres, 193 üye ülkeye gönderdiği mektupta, zorunlu ödemelerin yapılmaması halinde BM’nin mali kurallarının köklü biçimde değiştirilmesi gerektiğini belirterek, aksi halde çöküşün kaçınılmaz olacağı uyarısında bulundu. Krizin, BM’nin en büyük mali katkı sağlayıcısı olan ABD’nin düzenli bütçe ve barışı koruma bütçelerine katkı yapmayı reddetmesi ve “vergi mükelleflerinin parasının israfı” olduğu gerekçesiyle birçok BM kuruluşundan çekilmesinin ardından derinleştiği kaydedildi. Birçok üye ülkenin de aidatlarını geciktirdiği ya da ödemediği belirtildi.
BM Genel Kurulu’nun 2025 sonunda mali sistemde kısmi bir değişikliği onaylamasına rağmen, kurumun ciddi bir nakit sıkıntısı yaşadığı ve henüz tahsil edilmemiş paraların iade edilmesini zorunlu kılan bir kural nedeniyle krizin daha da ağırlaştığı aktarıldı.
DURUM GEÇMİŞTEN FARKLI
Cenevre’deki BM merkezinde durumun ciddiyetini anlatan uyarı levhaları asıldığı, tasarruf amacıyla yürüyen merdivenlerin kapatıldığı ve ısınmanın düşürüldüğü bildirildi. Guterres, BM’nin daha önce de mali krizler yaşadığını ancak mevcut durumun “kategorik olarak farklı” olduğunu vurgulayarak, “Onaylanmış düzenli bütçenin önemli bir bölümünü finanse eden zorunlu katkıların ödenmeyeceğine dair kararlar artık resmen açıklandı” dedi.
REKOR DÜZEYDE AÇIK
Genel Sekreter, sistemin bütünlüğünün BM Şartı gereği üye ülkelerin “belirlenmiş katkı paylarını” ödemesine bağlı olduğunu belirterek, 2025’te toplam aidatın yalnızca yüzde 77’sinin ödendiğini, bunun da rekor düzeyde bir açık yarattığını söyledi.
Guterres, uygulanamayan programlar için harcanmayan paraların üyelere iade edilmesini zorunlu kılan kuralın “çifte bir darbe” yarattığını belirterek, “Var olmayan parayı geri vermemiz bekleniyor” dedi. “Şu an karşı karşıya olduğumuz durumun aciliyetini abartamam. Toplanmamış fonlarla bütçeleri uygulayamayız, hiç almadığımız paraları da geri veremeyiz” ifadelerini kullandı. Mektupta, “Yalnızca bu ay, 2026 değerlendirmesi kapsamında, tahsil etmediğimiz 227 milyon doları geri vermek zorunda kaldık” denildi. Guterres, “Sonuç çok açık: Ya tüm üye devletler yükümlülüklerini eksiksiz ve zamanında yerine getirir ya da üye devletler, yakın bir mali çöküşü önlemek için mali kurallarımızı kökten değiştirmek zorundadır” ifadelerine yer verdi.
ABD Başkanı Donald Trump, BM’nin “büyük potansiyelini yerine getirmediğini” savunarak kurumu ABD öncülüğündeki barış girişimlerini desteklememekle eleştirmişti. Trump, ocak ayında ise “ABD önceliklerinin önüne geçen küreselci gündemleri destekleyen yapılara” son vermek gerekçesiyle aralarında 31 BM kuruluşunun da bulunduğu onlarca uluslararası yapıdan çekildi. Aralık ayı sonunda ABD, BM’nin insani programları için 2 milyar dolar taahhüt ederken, bu miktarın 2022’de harcanan 17 milyar doların çok altında kaldığına dikkat çekildi.
