Iraklı yetkililer amacın açık olduğunu söylüyor: Suriye’de serbest kalan militanların Irak’a geri dönmesini ve ülkenin yıllardır bastırmaya çalıştığı isyanı yeniden alevlendirmesini önlemek. Irak liderleri, aşırılıkçı ağların operasyonlarını artırmasının, ülkeyi 2014 ile 2017 yılları arasında görülen türden kitlesel şiddete yeniden sürükleyebileceğinden endişe ediyor.
The Amargi internet sitesinde Suriye ve Irak’ta son günlerde yaşanan gelişmeler analiz edildi.
Irak, komşu Suriye’de artan şiddet ve siyasi belirsizlik nedeniyle sınır güvenliğini sıkılaştırıyor. Kürt, Sünni ve Şii kesimlerin de desteklediği bu adım, Suriye’nin kuzeydoğusundaki son çatışmalar ve hapishane firarları sırasında binlerce IŞİD militanının gözaltı merkezlerinden serbest bırakıldığına dair endişe verici haberlerin ardından geldi.
Son günlerde Irak Başbakanı ve Silahlı Kuvvetler Başkomutanı Muhammed Şia el-Sudani, üst düzey askeri toplantılar, Suriye sınırına nadir bir saha ziyareti ve Suriye’deki Kürt liderlerle doğrudan iletişim de dahil olmak üzere bir dizi acil güvenlik önlemi emri verdi.
Iraklı yetkililer amacın açık olduğunu söylüyor: Suriye’de serbest kalan militanların Irak’a geri dönmesini ve ülkenin yıllardır bastırmaya çalıştığı isyanı yeniden alevlendirmesini önlemek.
Irak liderleri, genellikle Irak’ın eski Baas rejiminin kalıntılarıyla işbirliği yapan aşırılıkçı ağların operasyonlarını artırmasının, ülkeyi 2014 ile 2017 yılları arasında görülen türden kitlesel şiddete yeniden sürükleyebileceğinden endişe ediyor.
Acil endişe kaynağı, özellikle Demokratik Suriye Güçleri (DSG) kontrolündeki bölgelerde olmak üzere, Suriye’deki güvenlik durumunun kötüleşmesinden kaynaklanmaktadır. Saldırılar, değişen cephe hatları ve iç karışıklıklar arasında, eski IŞİD savaşçılarını tutan birçok gözaltı tesisinin basıldığı ve binlerce tutuklunun kaçtığı bildirildi. Irak güvenlik yetkilileri, serbest bırakılanların çoğunun, terör örgütüne karşı yapılan operasyonlar sırasında 2015’ten sonra yakalanan Iraklı vatandaşlar olduğunu söylüyor.
Bu hafta Irak Arapça sosyal medyasında dolaşan görüntüler ve videolar, Musul, Kerkük, Diyala, Anbar, Selahaddin ve hatta Bağdat’tan silahlı kişilerin Suriye’de serbest bırakıldıklarını iddia ettiklerini gösteriyor. Bunlardan bazıları Irak yetkilileri tarafından tanınıyor ve uzun zamandır son derece tehlikeli olarak kabul ediliyor.
Irak, ülkenin çoğunluğunu temsil eden Şii liderliğindeki siyasi güçler tarafından yönetiliyor ve bu güçler Sünni İslamcı cihatçılığı hem devlete hem de Şii dini otoritesine varoluşsal bir tehdit olarak görüyor. Iraklı liderler, genellikle Irak’ın eski Baas rejiminin kalıntılarıyla işbirliği yapan aşırılıkçı ağların operasyonlarının artmasının, ülkeyi 2014 ve 2017 yılları arasında görülen türden kitlesel şiddete yeniden sürükleyebileceğinden endişe ediyor.
Irak Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin, Suriye’deki duruma ilişkin olarak, hükümet güçleri ile DSG arasında ateşkes ilan edilmesi ve IŞİD militanlarının kaçmasını önlemek için Suriye hapishanelerinin kontrol altına alınması için gerekli tüm önlemlerin alınması gerektiğinin altını çizdi. Bu açıklamaları, ABD’nin Irak Büyükelçiliği Geçici Maslahatgüzarı Joshua Harris ile yaptığı görüşmede yapan Hüseyin, daha fazla güvenlik tehdidini önlemek için koordineli eylemin aciliyetinin altını çizdi.
Irak İçişleri Bakanı Abdülamire el-Şammari, Irak-Suriye sınırının katmanlı askeri konuşlandırmalarla tamamen güvence altına alındığını belirterek, sınır muhafızlarının yüksek alarmda olduğunu ve Suriye’den herhangi bir sızmayı önlemek için istihbarat operasyonlarının devam ettiğini vurguladı.
Bu gelişmelerin ardından Başbakan Sudani, ofisinin “acil ve olağanüstü” olarak nitelendirdiği bir güvenlik toplantısı düzenledi ve bu toplantıda üst düzey ordu komutanları ve Kürt Peşmerge güçlerinin liderleriyle bir araya geldi. Toplantı hakkında bilgi sahibi yetkililere göre, Sudani Irak-Suriye sınırının “kırmızı çizgi” olarak ele alınmasını emretti, gözetimi mümkün olan en yüksek seviyeye çıkardı ve birliklere sınır güvenliğini tehdit eden herhangi bir harekete kararlı bir şekilde karşılık verme talimatı verdi.
Irak yetkilileri, koordinasyonun önemli bir göstergesi olarak, Peşmerge’ye tam lojistik ve operasyonel destek sözü vererek, cephenin güvenliğinin sağlanmasında ortak sorumluluğun altını çizdi. Bir yetkili, toplantının tonunu özetleyerek, “Ordu ve Peşmerge aynı siperde” dedi.
“Irak’taki akıllı kişiler artık bu olayların önemini kavramalı, tehlikelerini sezmeli ve geçmişe dönüşe izin vermemek için kapsamlı bir ulusal duruş sergilemelidir.”
Başbakan ayrıca Suriye sınırındaki birlik konuşlandırmalarını incelemek ve Anbar vilayetindeki kritik bir sınır bölgesinin korunmasından sorumlu Yedinci Tümen karargahında bir güvenlik toplantısına başkanlık etmek üzere sınır kasabası El-Kaim’e gitti. İçişleri Bakanı, Genelkurmay Başkanı, üst düzey istihbarat yetkilileri ve kara ve hava kuvvetleri komutanlarının da katıldığı toplantıda Sayın El-Sudani, mevcut zorluklar, askeri hazırlık ve acil durum planları hakkında bilgilendirildi.
Sünni politikacılar da aciliyet duygusunu dile getirdi; Takadum Partisi Başkanı ve Irak parlamentosunun eski başkanı Muhammed el-Halbusi, X hesabından Irak liderlerine hitaben şunları yazdı: “Irak’taki akıllı kişiler artık bu olayların önemini ve tehlikesini kavramalı ve geçmişe dönüşe izin vermemek için kapsamlı bir ulusal duruş sergilemelidir.” Irak’ın IŞİD’den kurtarılmasının ardından elde edilen “güvenlik, siyasi ve sosyal istikrarı” korumanın önemini vurguladı.
Irak yetkililer ülkedeki sükuneti sağlamak için çalışıyor
Giderek tırmanan söylemlere rağmen, Iraklı yetkililer iç endişeleri yatıştırmaya çalıştı. Başbakan, risklerin ciddi olduğunu ancak militan grupların artık Irak içinde büyük ölçekli saldırılar düzenleme kapasitesine sahip olmadığını ve sınırların “tamamen güvende” olduğunu defalarca vurguladı. Yine de, son önlemlerin yoğunluğu Bağdat’ta derin bir huzursuzluğa işaret ediyor.
Bu huzursuzluk, güçlü siyasi figürler tarafından da paylaşılıyor. Etkili Şii din adamı Mukteda el-Sadr, Irak yetkilileri teyakkuzda kalmazsa Suriye’den kaçan militanların Irak’a sızabileceği konusunda uyarıda bulunarak güvenlik güçlerini kararlı bir şekilde hareket etmeye çağırdı.
Aynı zamanda Başbakan Sudani, Suriye içindeki aktörlerle doğrudan temas kurmaya çalıştı. Irak Başbakanı, DSG Genel Komutanı Mazlum Abdi ile yaptığı telefon görüşmesinde, hızla gelişen durumu ve bunun bölgesel güvenlik üzerindeki etkilerini ele aldı. Görüşmenin özetine göre, Sudani, “hassas ve tehlikeli bir aşama” olarak nitelendirdiği bu süreçte diyaloğun gerekliliğini vurgulayarak, Suriye’nin birliğini korurken ve teröristlerin kaostan faydalanmasını engellerken tüm Suriye topluluklarının haklarını koruyacak siyasi düzenlemeler çağrısında bulundu.
Irak için riskler varoluşsal nitelikte. 2017’de IŞİD’e karşı zafer ilan ettiğinden beri ülke, kurumları yeniden inşa etmek ve yıllarca süren savaşın harap ettiği bölgelerde güveni yeniden tesis etmek için mücadele ediyor. Yetkililer, deneyimli militanların yeniden akın etmesinin kırılgan Irak vilayetlerini istikrarsızlaştırabileceğinden ve mezhepsel gerilimleri alevlendirebileceğinden endişe ediyor.
Bu gelişmeler, daha geniş bir bölgesel ikilemi de vurguluyor. Suriye’nin parçalanmış olması ve uluslararası ilginin başka yerlere odaklanmasıyla, yerel aktörler çatışmanın yayılmasının sonuçlarını yönetmek zorunda kalıyor. Iraklı yetkililer, Suriye’deki çatışmaları durdurmak için uluslararası topluma acil müdahale çağrısında bulunarak, devam eden şiddetin tüm bölgeyi ateşe verme riski taşıdığı konusunda uyardılar.
Güvenlik analistleri, durumun süregelen bir zaafı ortaya çıkardığını söylüyor: Suriye’nin kuzeydoğusundaki gözaltı kampları ve hapishaneler uzun zamandır zaman ayarlı bombalar olarak görülüyor. Bölgesel bir analist, “Bu tesisler, uluslararası desteği minimum düzeyde olan binlerce azılı militanı barındırıyordu” dedi. “Kontrol zayıfladığında, sonuçlar neredeyse kaçınılmazdır ve Irak bunu ilk hisseden ülke olacaktır.”
Irak Savunma Bakanlığı’nın 21 Ocak’ta yayınladığı açıklamaya göre, IŞİD’in yeniden ortaya çıkışının belirtileri Irak’ın kuzey bölgelerinde şimdiden hissediliyor. Açıklamada, daha önce örgüt içinde liderlik rolleri üstlenmiş ve militanların sınır ötesine transferinde yer almış üst düzey bir IŞİD militanının Kerkük’te tutuklandığı duyuruldu. Yetkililer, bu olayın, örgütün toprak kaybına uğramasına rağmen IŞİD ağlarının varlığını ve oluşturduğu güvenlik tehdidinin devam ettiğini vurguladığını belirtti.
Şimdilik Irak güçleri çöl sınırında yüksek alarmda kalmaya devam ediyor, hareketliliği tarıyor ve kontrol noktalarını güçlendiriyor. Bu önlemlerin yeterli olup olmayacağı büyük ölçüde, istikrarsızlığın bölgenin güvenlik ortamını yeniden şekillendirmekle tehdit ettiği Suriye’deki olayların nasıl gelişeceğine bağlı.
* Bu analiz The Amargi internet sitesinden alınmıştır.
