E3 olarak bilinen İngiltere, Fransa ve Almanya, sonuçsuz kalan nükleer müzakereler sonrasında BM’den İran için yaptırım istemişti. Ancak E3, yaptırım sürecini altı ay erteleyip müzakerelere yeni şans yaratmak için İran’a üç şartlı yeni teklif sundu: BM müfettişlerine nükleer programlarına erişim sağla, uranyum stoklarıyla ilgili endişeleri gider, ABD ile görüş. İran teklife tepkili.
HABER MERKEZİ – Avrupa Birliği Troikası (İngiltere, Fransa, Almanya – E3), İran’la yürüttükleri nükleer müzakerelerinde sonuç çıkmayınca Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarının yeniden yürürlüğe konması için başvurmuştu. ABD de E3 ülkelerinin başvurusunu desteklemişti. Ancak E3 ülkeleri, yaptırım sürecinin görüşüleceği BM Güvenlik Konseyi toplantısından önce İran’a yeni bir çağrı yaptı.
2015 anlaşmasına taraf olan E3 ülkeleri, iki hafta önce İran’ın Ağustos sonuna kadar “diplomatik çözüm” konusunda anlaşmaya varmaması halinde yaptırım sürecini başlatacaklarını duyurmuş, dün sonuç alınmadığı gerekçesiyle BM’ye başvurmuşlardı.
E3’TEN ÜÇ ŞARTLI YENİ TEKLİF
E3 olarak bilinen İngiltere, Fransa ve Almanya, Tahran’ın nükleer programıyla ilgili endişelerini giderecek bir anlaşmaya ilişkin görüşmelere yer açmak amacıyla BM yaptırımlarını yeniden uygulama tehdidinin ertelenebilmesi için İran’a üç şartı yerine getirme çağrısı yaptı.
E3, İran’ın BM nükleer müfettişlerine erişimi yeniden sağlaması, zenginleştirilmiş uranyum stoklarıyla ilgili endişeleri gidermesi ve ABD ile görüşmelerde bulunması halinde, “snapback“ olarak bilinen yaptırımların yeniden uygulanmasını altı aya kadar ertelemeyi teklif etti.
Bununla birlikte İngiltere’nin BM Büyükelçisi Barbara Woodward, “Taleplerimiz adil ve gerçekçiydi. Ancak bugün itibarıyla İran, taleplerimizi karşılama konusunda ciddi olduğuna dair hiçbir işaret vermedi” dedi.
İRAN: GERÇEKÇİ OLMAYAN ÖN KOŞULLARLA DOLU
İran’ın BM Büyükelçisi Amir Said İravani ise E3’ün teklifinin “gerçekçi olmayan ön koşullarla dolu” olduğunu söyledi ve ekledi: “Müzakerelerin başlangıç noktası değil, sonucu olması gereken şartları talep ediyorlar ve bu taleplerin karşılanamayacağını biliyorlar.”
Iravani’ye göre, E3 ülkeleri ileri sürdükleri teklif yerine “2015’te varılan ve İran’ın nükleer programına kısıtlamalar getirilmesi karşılığında BM ve Batı yaptırımlarının kaldırılmasını öngören nükleer anlaşmayı güvence altına alan 2231 sayılı Kararın kısa süreli ve koşulsuz teknik uzatılmasını” desteklemesi gerektiğini söyledi.
ÇİN-RUSYA TASLAĞI
Rusya ve Çin ise, 2015 anlaşmasının süresini altı ay uzatacak ve tüm tarafları müzakerelere derhal yeniden başlamaya çağıracak bir BM Güvenlik Konseyi karar tasarısı sundular. Ancak henüz oylama talebinde bulunmadılar.
İran Büyükelçisi Iravani, Rus ve Çin taslak kararını diplomasiye daha fazla zaman kazandırmak için pratik bir adım olarak değerlendirdi. Karar için en az dokuz lehte oy ve ABD, Fransa, İngiltere, Çin veya Rusya’dan veto olmaması gerekiyor.
2015 ANLAŞMASI VE SNAPBACK
İran ile ABD, İngiltere, Fransa, Almanya, Çin ve AB arasında BM destekli bir anlaşmayla yıllardır uygulanan ekonomik yaptırımlar, İran’ın nükleer programına getirilen kısıtlamalar karşılığında kaldırılmıştı.
Ancak Donald Trump’ın 2018’de ilk döneminde ABD’yi anlaşmadan çekip nükleerle ilgili yaptırımları yeniden uygulamaya koymasının ardından anlaşma bozulmuştu. İran buna karşılık nükleer faaliyetlerini artırmış ve bu da yeni bir krize yol açmıştı.
Geri çekme (snapback) hükmü 2015 anlaşmasına dahil edilmiş olup, bir katılımcının, İran’ın nükleer taahhütlerini yerine getirmede önemli ölçüde başarısız olduğuna inanması halinde, BM Güvenlik Konseyi’ne bildirimde bulunarak yaptırımları geri getirme sürecini başlatmasına olanak tanıyor.