Kamil Tekin Sürek
İran’daki ayaklanmaların en büyüğü yaklaşık iki haftadır devam ediyor. Bu ayaklanmanın öncekilerden farkı var. Belki de bu nedenle en büyüğü ve ciddi sonuçlara yol açacak.
1979 Devrimi öncesi de Tahran Çarşısı adı verilen orta sınıf ayaklanmaları iktidarlar değişikliklerine yol açtı. Bu kez de ayaklanmayı Tahran Çarşı başlattı. Ve ülke bütününe yayıldı.
Ayaklanmanın nedeni ekonomik kriz, ama önceki bütün ayaklanmaların nedenleri ve talepleri de hızla bu son ayaklanmanın nedenlerine eklendi. Yolsuzluklar, baskı, kadınlara karşı yasaklar, gençlerin gelecekten umudunu yitirmesi… Askeri harcamalar, savaş ve ambargo nedeniyle ekonominin neredeyse durması. Ve tabii ABD, İngiltere, İsrail gibi ülkelerin içerideki adamlarının faaliyeti.
Dış güçler her ayaklanmada molla rejiminin ayaklanmayı bastırmak için kullandığı bir argüman oldu. Bir diğeri de din düşmanlığı. İsrail ajanlarının marifetlerini ise 12 Gün Savaşı sırasında gördük. Fakat, halkın canına tak deyip ayaklanması olmadan hiçbir dış güç ya da ajan halkı böylesine sokağa dökemez. Bazıları Arap Baharı ve son yirmi sene içindeki pek çok ayaklanmanın dış güçlerin eseri olduğu konusunda ısrarlı, fakat dış güçler denen etki hemen hemen hepsinde halk sokaklara çıktıktan sonra sonuç almıştır. Elbette bazı ülkelerde dış güçler halkın rejimden rahatsızlığını, tepkisini teşvik eder, kışkırtır ama halk ayaklandıktan sonra belirleyici olan, o ayaklanmaya önderlik edecek örgütlü siyasi güçlerdir. Devrim, karşı devrim, reform, yenilgi, bazı tavizlerle uzlaşma vs. ayaklanma sürecinin başlangıcında çoğu kez belirlenemez. İnönü’nün tarihe geçen sözü ile “Diş macunu tüpünden çıktıktan sonra bir daha tüpe geri koyamazsınız.”
Trump’ın sık sık İran’a müdahale edebilecekleri açıklamaları ya da birkaç bombalama eylemi İran halkının mücadelesine ket vuracaktır. Emperyalistler tarafından “kurtarılan” halkların durumunu bütün halklar gibi İran halkı da çok iyi bilir. En azından Musaddık’ın ABD ve İngiltere desteği ile devrilmesinden sonra olanları unutmamışlardır.
Ayaklanmanın bu aşamasına kadar gözle görünen bir önderlik iddiasında örgüt ya da lider yok. Devrik şahın oğlu Rıza Pehlevi kendini çoktan yeni şah ilan etti ve sık sık açıklamalar yapmaya başladı. Pehlevi emperyalist devletler tarafından destekleniyor ama ayaklanmaya önderlik ettiği ve halkın büyük çoğunluğunun onun sözlerine değer verdiği söylenemez. Halkın Mücahitleri Örgütü ise son yıllarda dış destekçilerinin onları terk etmesi neticesinde gücünü çok kaybetti ve ayaklanmaya önderlik kabiliyeti yok.
Sol ve devrimci parti ve örgütler İran içinde çok zayıf. Molla rejimi iktidarlarının ilk yıllarında sosyalist, solcu, ilerici kim varsa zindanlara doldurdu. İşkencelerle, idamlarla örgütlenmelerini dağıttı. Sol örgütlerin çoğu yurt dışındaki örgütleri ile İran halkına internet üzerinden ulaşarak örgütlenme ve taraftar kazanmaya çalışıyor. Örneğin bugüne kadar İran Emek Partisi (Tufan) ve İran Komünist Partisi (TUDEH) in ayaklanma ile ilgili bir açıklaması duyulmadı.
