Şebnem Korur Fincancı
Bazen bir ülkede olup biteni anlamak için uzun değerlendirmelere gerek kalmaz.
Birbirinin yansıması iki isim yeter. Bu hafta Türkiye’de iki kadın öldürüldü. İkisinin de adı Fatma Nur Çelik. Biri öğretmendi. Bir öğrenci tarafından bıçaklanarak öldürüldü. Üstelik risk olduğunu daha önce bildirmişti. Milli eğitime başvurmuştu. Yani ortada “öngörülemeyen bir şiddet” yoktu; aksine, açıkça bildirilen bir tehlike vardı. Diğer Fatma Nur Çelik ise çocukken tecavüze uğradığı bir adamla evlendirildi. Ondan bir çocuğu oldu. Sonra o adam kendi çocuğunu istismar etmeye başladı. Kadın yetkililere başvurdu. Yardım istedi. Korunmak istedi ama Zeytinburnu sahilinde anne ve çocuğun cesetleri bulundu.
İki ayrı hayat. İki ayrı hikaye. Ama aynı sonuç: Önceden bilinen bir şiddetin engellenmemesi. Bir ülkeyi anlamak istiyorsak insanların orada neden öldüğüne bakmamızı söylüyor Camus. Ölümün kendisi değil, ölümün nasıl ve neden geldiği anlatır bir toplumu. Önceden bildirilen tehlikeler, duyulmayan uyarılar, korunmayan hayatlar… Bir ülkede insanların neden öldüğü, o ülkede kimin gerçekten korunduğunu da gösterir. Bu yüzden bu iki cinayet yalnızca bireysel suç değil, yapısal şiddetin sonucudur. Devletin en temel yükümlülüklerinden biri, şiddet riskini bildiren insanları korumaktır. Bu sadece ahlaki bir görev değil, hukuki bir zorunluluktur. Uluslararası sözleşmelerde de Türkiye’nin kendi mevzuatında da böyledir. Bir kişi “Ben tehdit altındayım” dediğinde devletin görevi “Olursa bakarız” demek değildir. Oysa bu memlekette kadınlar şiddeti bildiriyor. Dilekçe veriyor. Karakola gidiyor. Kuruma başvuruyor. Sonra öldürülüyorlar. Ve her seferinde aynı cümle kuruluyor: “Olayla ilgili soruşturma başlatıldı.” Oysa soruşturma cinayetten sonra değil, risk ortaya çıktığında başlamalıdır. Kadına yönelik şiddet yalnızca bireylerin suçu değildir. Kurumların hareketsizliği de bu suçun parçasıdır. Bir öğretmen defalarca risk bildirdiği halde korunmuyorsa, bir kadın çocuk istismarını bildirdiği halde yalnız bırakılıyorsa burada yalnızca fail yoktur. Kurumsal ihmal vardır. Politik tercihler vardır.
