Kürtçenin Kirmançkî (Zazaca) lehçesi, Türkiye’de yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Kürt Edebiyatçıları Derneği Eşbaşkanı Hacı Özkal ve Şair Erol Koçer, Kirmançkî’ye sahip çıkılması için çağrıda bulunuyor.
HABER MERKEZİ – Türkiye’de yıllarca devletin uyguladığı asimilasyon ve baskı koşulları başta olmak üzere pek çok dezavantajlı durum nedeniyle 15 dil kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya. BM’ye bağlı UNESCO’ya göre bunlardan biri de Kürtçenin Kirmançkî (Zazaca – Dimilkî) lehçesi.
Konuyla ilgili olarak Kürt Edebiyatçılar Derneği Eşbaşkanı Hacı Özkal ve Şair Erol Koçer, Mezopotamya Ajansı’na (MA) değerlendirmelerde bulundu.
Kirmanckî’nin kaybolma tehlikesi ile karşı karşıya olmasından dolayı bu alanda çalışmalar yürüttüklerini belirten Hacı Özkal, dilin insanın kimliği olduğunu vurguladı. Her alanda Kirmanckî’nin yaşatılması gerektiğine işaret eden Özkal, şunları söyledi:
דUNESCO, Zazakî-Kirmanckî lehçesinin yok olma tehlikesinin olduğunu söylüyor. Çünkü yaşı büyük olanlardan ziyade, genç ve çocukların Zazakî lehçesini sahiplenmemesinden ve konuşmamasından kaynaklı dil yok oluyor.
20 yıl içerisinde Zazakî’nin konuşulmayacağı tehlikesi var. İnsanlar köyden şehre geldikleri zaman dilleri Türkçe oluyor. Karşılarına bir Kurmanc çıktı mı ikinci dilleri Kurmancî oluyor. Zazakî ise üçüncü dilleri oluyor.
O yüzden Zazalar bunu iyi bilmeliler ki eğer dilleri biterse onlar da biter. Zazalar ve Kurmanclar kendi vicdanlarını sorgulasınlar. Zazakî dili yok olma tehlikesiyle karşı karşıyayken biz çocuklarımızla, aile bireylerimizle kendi dilimizi konuşmalıyız. Kendi dilimizden şarkılar söylemeliyiz. Çocuklar da kendi dillerini bilsin, onunla yaşasın.”
‘DİL VARLIK-YOKLUK MESELESİDİR’
“Kürtlerin yüz yıllardır çektikleri bütün acılar dilleri üzerineydi” diyen Özkal, dilin öğrenilmesi için dil kurumlarının açılması gerektiğini kaydetti. Özkal, “Bizler dil kurumlarını çoğaltıp ve yoğun çalışmalar yürütmeliyiz. Bu süreç bizim dilimiz için varlık yokluk sürecidir. Eğer bunu iyi anlarsak, insanları kendi diliyle yaşatabiliriz. Ama bu bilince sahip değilsek ve üstümüze düşen görev ve sorumlulukları yerine getirmezsek 20-30 yıl sonra yok olacağız. Bu tehlikeye razı olmayan Zazalar da Kurmanclar da dillerine ve kimliklerine sahip çıksınlar ve dilleriyle yaşasınlar” diye konuştu.
‘DİLİMİZ TANINMALI’
Dil üzerine yaptığı çalışmaları anlatan Erol Koçer, amacının Kirmanckî sözlük çıkarmak olduğunu ifade etti. Dilin yaşaması için günlük yaşamda konuşulması gerektiğini vurgulayan Koçer, “Dilimizin tanınması gerekiyor. Dilimiz kaybolursa bizde kayboluruz. Dil temel haktır. Bu hakkın tanınması gerekiyor” dedi. .
×
UNESCO: TÜRKİYE’DE 15 NESLİ TEHLİKEDE, BUNLARDAN BİRİ DE KIRMANÇKÎ
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’nün (UNESCO) 2010 yılında yayımlanan Tehlike Altındaki Dünya Dilleri Atlası’na göre, Türkiye’de kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya 14 dil bulunuyor. Bu dillerden biri de Kürtçenin Kirmançki (Zazaca – Dimilkî) lehçesi ve Kirmançkî “hassas şekilde tehlikede“ şeklinde güvensiz diller kategorisinde işaretleniyor.
Atlas’a göre Türkiye’de dört dil güvensiz olarak sınıflandırıldı: Zazaki, Abhaz, Adige ve Kabard-Çerkes.
Kesinlikle tehlike altındaki diller olarak, Abaza, Hemşince, Laz, Pontus Yunancası, Romani, Suret (Asurca ile benzer bir dil) ve Batı Ermenice gösterildi.
Türkiye’deki Sefarad Yahudi topluluğunun konuştuğu Ladino ise kesin tehlike altında olan diller arasında yer alıyor. Sadece Siirt bölgesinde konuşulan Hertevin dili ise neredeyse kimse tarafından konuşulmadığı için kritik tehlikede olan dil olarak gösteriliyor: 1999’da 1.000 konuşmacı kalmıştı.
UNESCO Atlası, Türkiye’de üç dilin yok olduğunu söylüyor. Kapadokya Yunancısı Türkiye’de yok olmuş ve dünya çapında kritik tehlike altındadır. Diyarbakır’ın Lice ilçesinde konuşulan Mlahso adlı bir dil, son konuşanı 1995’te öldüğünde yok olmuştur. Ubykh adlı bir dil, son kayıtlı konuşanının 1992’de ölümüyle kayboldu.
Türkiye’nin dil haritası ne söylüyor? | Nerede Romaika, nerede Ladino, nerede Rumca?
