İliç’te 9 işçinin hayatını kaybettiği siyanürlü maden faciasının üzerinden iki yıl geçti. Ancak ne yasalar değişti ne de talan durdu. Aksine, yüzlerce yeni ruhsat sahası ihaleye açıldı; fay hatları üzerindeki siyanürlü madenler çalışmaya devam ediyor.
Güler YILDIZ
13 Şubat 2024’te Erzincan İliç’te yaşanan maden katliamının üzerinden iki yıl geçti. 9 işçi siyanürlü toprak altında kalarak yaşamını yitirdi; Fırat Nehri’ne ve çevreye tonlarca siyanür ve ağır metal karıştı. Ancak geçen iki yılda değişen tek şey felaketin büyüklüğü oldu. Türkiye’nin dört bir yanında maden sahalarından yükselen “Burası İliç olmasın” çağrısına rağmen, madencilik faaliyetleri daha da genişledi. İliç’ten bu yana tam 1037 maden alanı ihaleye açıldı.
Evrensel Gazetesi’nden Özlem Songül Abayoğlu imzalı habere göre, İliç’te SSR Mining ve Çalık Holding ortaklığındaki Anagold şirketinin işlettiği altın madeni, yıllar boyunca doğayı, tarım ve mera alanlarını, yer altı ve yer üstü sularını geri dönülmez biçimde tahrip etti. Oysa facia yaşanmadan bir yıl önce aynı madende siyanür borusu patlamış, Fırat’a tonlarca siyanür karışmıştı. Uyarılar dikkate alınmadı. Felaket, göz göre göre geldi.
İliç tekil bir örnek de olmadı. Bursa Yenişehir’e bağlı Kirazlıyayla Mahallesi’nde, uzun süredir tartışma konusu olan Meyra Madencilik’e ait atık barajı çöktü. Tonlarca kimyasal ve ağır metal içeren atık dereye ve toprağa yayıldı. 2025 Eylül’ünde ise AKP Iğdır Milletvekili Cantürk Alagöz’ün sahibi olduğu Alagöz Maden’in Giresun’daki kurşun, çinko ve bakır madeni aşırı yağış sonrası taştı. Oysa MAPEG, üç yıl önce hazırladığı raporda atık havuzunun aşırı yağışta patlayabileceği ve Harşit Çayı ile Karadeniz’in kirlenebileceği uyarısında bulunmuştu. Şirket uyarıları dikkate almadı.
“TALAN YASALARI” BİRBİRİ ARDINA
İliç katliamının yaşandığı gün Meclis gündeminde maden şirketlerine yeni kolaylıklar getiren düzenleme vardı. Kamuoyunda “Talan Yasası” olarak anılan teklif, facia nedeniyle ertelendi; kısa süre sonra AKP-MHP oylarıyla kabul edildi. Ardından bir yıl geçmeden, maden şirketlerine yeni ayrıcalıklar tanıyan bir torba yasa daha Meclis’e sunuldu. Üretici köylülerin ve çevre örgütlerinin “işgal yasası” dediği düzenleme, Meclis kapısında nöbet tutan köylülerin itirazlarına rağmen yürürlüğe girdi.
Yetmedi. Milli parklar ve sit alanlarında “kamu yararı” gerekçesiyle maden aramanın önünü açacak yeni bir düzenleme daha Meclis’e taşındı. Zeytinliklerin sökülmesi, acele kamulaştırmanın hızlandırılması, korunan alanlarda “kamu yararı” kılıfının genişletilmesi ve ruhsat süreçlerinin kolaylaştırılması gibi pek çok başlık, şirketler lehine yeniden düzenlendi.
NEVŞEHİR’DEN BÜYÜK İHALE
Yasal düzenlemelerle eş zamanlı olarak ihaleler de hız kesmedi. MAPEG, 7 Şubat 2026’da yayımladığı 317 No’lu ihale ilanıyla Türkiye’nin 67 ilinde 485 maden ruhsat sahasını satışa çıkardı. Toplam 548 bin 696 hektarlık alan -Nevşehir’in yüzölçümünden daha geniş bir bölge- şirketlerin kullanımına açıldı. Bu sahaların 288’i, her biri bin hektardan büyük “mega maden sahası” kategorisinde.
İliç’ten bu yana yayımlanan büyük ihaleler de tabloyu büyütüyor:
- 20 Eylül 2024’te 125 saha,
- 5 Aralık 2024’te 100 saha,
- 7 Şubat 2025’te 145 saha,
- 21 Ocak 2026’da 182 saha için ihale ilanı yayımlandı.
Haritalar masa başında çiziliyor; köyler, meralar, ormanlar ve yaylalar birer maden poligonuna dönüştürülüyor.
Polen Ekoloji Kolektifi verilerine göre, 2026 Ocak ayında; MAPEG 59 ilde toplam 182 adet sahada toplam 54.746 hektarlık (76.675 futbol sahası genişliğinde) alanı maden şirketlerine satmak üzere ihaleye açtı. Taşınmaz Komisyonu kararlarıyla da 137 adet ruhsat sahasına ilişkin şirketlerin talepleri uygun bulundu.
FAY HATLARI ÜZERİNDE SİYANÜR
Türkiye’de sodyum siyanür kullanılan 24 maden bulunuyor. Bu madenlerin 20’sinde altın, bakır ya da gümüş; 3’ünde nikel, 1’inde kobalt çıkarılıyor. Bu 24 madenin 10’u ise aktif fay hatları üzerinde ya da birkaç kilometre yakınında.
Balıkesir Sındırgı’daki Kızıltepe Altın Madeni Düvertepe fay zonu üzerinde; Eskişehir Sivrihisar’daki Kaymaz Altın Madeni, köyle aynı adı taşıyan faya 500–600 metre mesafede. İzmir Bergama’daki Ovacık Madeni Zeytindağı fay zonuna 4 kilometre uzaklıkta. Kayseri’deki Öksüt ve Himmetdede altın madenleri Erciyes, Yuvalı ve Yemliha faylarına birkaç kilometre mesafede. Konya İnlice Altın Madeni Alacadağ fay zonuna 1–2 kilometre uzaklıkta. Kütahya’daki Gümüşköy Altın Madeni üç ayrı faya birkaç kilometre mesafede. Manisa’daki Sart Altın Madeni’nin yakınında 100 metre ile 2 kilometre arasında değişen uzaklıklarda altı fay bulunuyor. İzmir Efemçukuru Altın Madeni ise İzmir ve Seferihisar fay zonlarına 5–6 kilometre mesafede.
GÖZDEN ÇIKARILAN KENTLER
81 il üzerinde 2023-2025 arası çalışma yapan Polen Ekoloji, MAPEG verilerinde öne çıkan kentleri sıraladı. Polen Ekoloji Örgütü’nden Umut Şener ise öne çıkan kentlere ilişkin değerlendirmede bulundu. Öne çıkan kentler şu şekilde sıralandı:
DİYARBAKIR: MAPEG, 2023 yılı başından bugüne kadar açtığı maden ihalelerinde Diyarbakır’da toplam 59 ayrı ruhsat sahasını satılığa çıkarıldı. Bunlardan 34 adet ruhsat sahasının 11 ayrı maden şirketine satışını gerçekleştirdi. İhalelerde satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 12 bin 140 hektar. Satılan ruhsat alanlarının toplam alanı ise 8 bin 684 hektar (12 bin 162 futbol sahası). Bu ruhsat alanlarının 3 tanesi bin hektarın üstünde mega-maden.
ERZURUM: 3 yılda toplam 95 ayrı ruhsat sahasını satılığa çıkarıldı. Bunlardan 26 adet ruhsat sahasının 27 ayrı maden şirketine satışını gerçekleştirdi. İhalelerde satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 91 bin 039 hektar (127 bin 506 futbol sahası). Satılan ruhsat alanlarının toplam alanı ise 26 bin 163 hektar (36 bin 643 futbol sahası). Bu ruhsat alanlarının 14 tanesi bin hektarın üstünde mega-maden.
MALATYA: 71 ayrı ruhsat sahasını satılığa çıkarıldı. Bunlardan 25 adet ruhsat sahasının 35 ayrı maden şirketine satıldı. İhalelerde satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 31 bin 705 hektar. Satılan ruhsatlar ise 10 bin 295 hektar.
BİTLİS: 29 ayrı ruhsat sahasını satılığa çıkarıldı. 14 adet ruhsat sahasının 11 ayrı maden şirketine satıldı. Satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 34 bin 225 hektar. Satılan ruhsat alanları ise 19 bin 866 hektar.
BALIKESİR: 28 ayrı ruhsat sahasını satıldı. Bunlardan 13 adet ruhsat sahasının 18 ayrı maden şirketine satışını gerçekleştirdi. İhalelerde satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 20.998 hektar. Satılan ruhsat alanları 11 bin 059 hektar.
KIRKLARELİ: Toplam 16 ayrı ruhsat sahasını satıldı. Ruhsat sahalarının toplam alanı 8 bin 246 hektar büyüklüğünde. Satılan ruhsat alanlarının toplam alanı ise 7 bin 107 hektar. Bu ruhsat alanlarının 2 tanesi bin hektarın üstünde mega-maden.
SİVAS: 103 ayrı ruhsat sahası satıldı. Bunlardan 50 adet ruhsat sahasının 39 ayrı maden şirketine satışını gerçekleştirdi. İhalelerde satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 75 bin 454 hektar (105 bin 678 futbol sahası genişliğinde). Satılan ruhsat alanlarının toplam alanı ise 64 bin 405 hektar (90 bin 203 futbol sahası genişliğinde). Bu ruhsat alanlarının 19’u bin hektarın üstünde.
VAN: Toplam 44 ayrı ruhsat sahasını satılığa çıkardı. Bunlardan 16 adet ruhsat sahasının 14 ayrı maden şirketine satışını gerçekleştirdi. İhalelerde satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 36 bin 179 hektar (50 bin 671 futbol sahası). Satılan ruhsat alanlarının toplam alanı ise 15 bin 898 hektar, Bu ruhsat alanlarının 8 tanesi mega maden.
MARAŞ: Toplam 68 ayrı ruhsat sahasını satılığa çıkarıldı. Bunlardan 35 adet ruhsat sahasının 39 ayrı maden şirketine satışını gerçekleştirdi. İhalelerde satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 37 bin 734 hektar (52 bin 849 futbol sahası genişliğinde). Satılan ruhsat alanlarının toplam alanı ise 16 bin 906 hektar. Bu ruhsat alanlarının 8 tanesi bin hektarın üstünde mega-maden.
ŞIRNAK: 27 ayrı ruhsat sahası satıldı. Satılığa çıkarılan ruhsat sahalarının toplam alanı 13 bin 438 hektar. Satılan ruhsat alanlarının toplam alanı ise 4 bin 092 hektar.
