Barış Vakfı, süreci mercek altına aldığı “Zorlukları aşarak barış sürecini kalıcılaştırmak” başlıklı raporunda, PKK’nin feshi ve silahsızlanma adımlarının ancak güçlü bir yasal çerçeve, demokratikleşme ve insan hakları temelinde kalıcı barışa dönüşebileceği vurgusunu yaptı.
HABER MERKEZİ – Barış Vakfı, İstanbul’da düzenlediği çalıştayın bulgularına dayanan yeni raporunu yayımladı. “Zorlukları aşarak barış sürecini kalıcılaştırmak” başlığını taşıyan çalışma, Türkiye’deki yeni barış sürecini, dünya deneyimleri ve uluslararası hukuk ışığında değerlendiriyor.
×Vakfın 5 Aralık 2025’te İstanbul’da düzenlediği “Uluslararası hukuk ve deneyimler ışığında Türkiye’ye özgü demokratik entegrasyonun olanakları ve riskleri” başlıklı çalıştaya farklı illerden, disiplinlerden ve hassasiyetlerden 43 davetli katılmıştı.
Sivil toplum örgütleri, akademisyenler ve bu alanda çalışan aktivistlerin bir araya geldiği toplantıda, sürecin olumlu yönleri, önündeki engeller, olası krizler ve bu krizlerin nasıl aşılabileceği tartışıldı. Moderasyonunu vakfın kurucularından Azime Bilgin’in yaptığı çalıştayda, Prof. Dr. Sevtap Yokuş, Doç. Dr. Vahap Coşkun ve İHD Eş Genel Başkanı Av. Cihan Aydın sunum yaptı.
‘HASSAS VE KIRILGAN’ VURGUSU
Rapor, dünyadaki tüm örneklerde olduğu gibi Türkiye’deki çatışma çözümü sürecinin de hassas ve kırılgan bir nitelik taşıdığını vurguluyor. 1 Ekim 2024’te MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin DEM Parti eş genel başkanları ve diğer temsilcileriyle tokalaşmasıyla başlayan adımların, çatışmanın sona erdirilmesi ve silahsızlanma yönünde kritik bir eşik olduğunu, ancak yasal güvenceye kavuşmadığı sürece sürecin kırılganlığının sürdüğünü vurguluyor.
‘SÜRECİN DIŞ FAKTÖRLERE BAĞIMLI KILINMASI İSABETLİ DEĞİL’
Raporda, Suriye ve genel olarak Orta Doğu’daki gelişmelerin de sürecin kırılganlığını artıran faktörlerden biri olduğuna dikkat çekiliyor. Kamuoyunda sürecin özellikle Kuzey ve Doğu Suriye’deki gelişmelere “endekslenmiş” algılandığı belirtiliyor ve barış sürecinin dış faktörlere fazla bağımlı kılınmasının isabetli olmadığı ifade ediliyor.
Barış Vakfı, küresel ölçekte otoriterleşen siyasi iklimin, barış süreçlerinin insan hakları ve demokratikleşme ile paralel yürütülmesi gereğini daha da görünür kıldığını belirtiyor.
‘TOPLUMSAL DESTEK YÜKSEK AMA GÜVEN KIRILGAN’
Rapor, saha araştırmalarına da dayanarak, yeni sürece desteğin yüzde 80’lerin üzerinde olan bir seçmen kitlesi olduğunu, buna karşın sürecin başarıya ulaşacağına inananların oranının yüzde 40 civarında seyrettiğini aktarıyor. Bu tablo, toplumsal desteğin yüksek ama güvenin kırılgan olduğu bir çelişkiye işaret ediyor.
Barış Vakfı, devlet kurumları başta olmak üzere tüm aktörlerin güven duygusunu pekiştiren, umut veren adımlar atmasının bu nedenle hayati önemde olduğunu vurguluyor. Raporda, bir yandan barış sürecinden söz edilirken diğer yandan muhalif siyasetçilere, gazetecilere, avukatlara, sendikacılara ve belediyelere dönük baskı ve kayyım uygulamalarının devam etmesinin de ciddi bir çelişki ve risk alanı oluşturduğu ifade ediliyor.
‘SÜREÇ İZLEME PLATFORMU’ ÖNERİSİ
Sivil toplum örgütlerinin son on yılda yaşadığı baskıların sürece katılım olanaklarını daralttığına vurgu yapılan raporda, sivil toplum örgütlerinin kısa, orta ve uzun vadeli planlarla süreci izleyecek, riskleri önceden tespit edecek ve taraflara somut öneriler sunacak bir “Süreç İzleme Girişimi” ya da platformu kurması çağrısında bulunuyor.
‘SÜREÇ SADECE KÜRT MESELESİNE SIKIŞTIRILMAMALI’
Rapor, barış sürecinin sadece Kürt meselesinin dar çerçevesine sıkıştırılmaması, genel insan hakları ve demokratikleşme gündemiyle birlikte ele alınması gerektiğini vurguluyor. Raporda Kürtlerin tanınma, siyasi temsiliyet ve eşit yurttaşlık talebinin evrensel insan hakları sözleşmelerinin bir gereği olduğunun altı çiziliyor.
Bu kapsamda barış sürecinin pozitif barış aşamasına evrilmesi için şu öneriler zorunlu başlıklar olarak sıralanıyor:
×
- Terörle Mücadele Kanunu’nun kaldırılmasını hedefleyen kapsamlı bir revizyon,
- İnsanlığa karşı suç işlememiş olanlar için af ya da ceza indirimi,
- AYM ve AİHM kararlarına eksiksiz uyum, infaz hukukunda eşitlik ve “umut hakkı”nın tüm mahpuslar için tanınması,
- KHK’larla kamu görevinden ihraç edilenlere yönelik düzeltici adımlar, ayrımcı ve çoğulculukla bağdaşmayan yasal düzenlemelerin kaldırılması.
- Kayyum uygulamasının kalıcı biçimde sona erdirilmesi,
- Yerel yönetimlerin yetki ve sorumluluklarının güçlendirilmesi,
- Ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel hakların güvence altına alınması
- Anadilde eğitim talebinin karşılanması
HÜKÜMETE ÇAĞRI: ACİL YASAL DÜZENMELE YAPILMALI
Barış Vakfı, raporun son bölümünde hükümete, Kürt hareketine ve sivil topluma hitap eden önerilerini derliyor.
Hükümete yönelik çağrıda, silah bırakan ve örgütü fesheden PKK’lilerin demokratik toplumsal yaşama entegrasyonu için Birleşmiş Milletler’in “silahsızlanma, terhis, yeniden entegrasyon” programlarına uygun bir yasal düzenlemenin acilen çıkarılması isteniyor.
‘NEGATİF BARIŞ’ VE ‘POZİTİF BARIŞ’ VURGULARI
Kürt siyasi hareketine yönelik bölümde, sürece ilişkin atılması gereken adımların geciktirilmeden atılması, silahın kalıcı olarak devre dışı bırakılmasını sağlayacak önlem ve politikaların hızla hayata geçirilmesi çağrısı yapılıyor. Sivil toplum örgütlerinin sürece katkı sunabileceği mekanizmaların oluşturulması ve açık tutulması da vurgulanıyor.
Vakıf, silahlı çatışmaya son verilmesinin ve şiddetin geriletilmesinin önemli bir kazanım olduğunu, ancak bunun “negatif barış” düzeyi olduğunu hatırlatıyor. Pozitif barışa geçiş için ise tarafların ve özellikle sivil toplumun sözünü kurması, barışın dilini, kurumlarını ve hukukunu inşa etmesi gerektiğini belirtiyor.
