Dijital haklar aktivistlerine göre İran yönetimi, internet kesintisini kalıcı hale getirerek küresel internete erişimi yalnızca güvenlik onayı alanlara açmayı planlıyor.
HABER MERKEZİ – İran’da rejim karşıtı protestolar 21’inci gününde devam ederken, ülke genelinde uygulanan internet kesintisi ise 9’uncu gününe girdi.
Uygulanan internet karartmasının geçici değil, kalıcı bir kopuşa doğru ilerlediği belirtiliyor. Dijital haklar aktivistlerine göre Tahran yönetimi, küresel internete erişimi yalnızca rejim tarafından onaylanan kişilere tanıyacak; toplumun geri kalanı ise tamamen denetimli “ulusal internet”e mahkum edilecek.
İran ve Rojhilat’taki protestolar | Can kaybı artıyor, karartma sürüyor
Guardian’da yer alan habere göre internet sansürünü izleyen Filterwatch adlı kuruluşun İran içinden kaynaklara dayandırdığı rapora göre, uluslararası internete erişim bir “devlet ayrıcalığı”na dönüştürülmek isteniyor. Raporda, devlet medyası ve hükümet sözcülerinin bu yönelimin kalıcı olduğuna işaret ettiği, 2026’dan sonra serbest erişimin geri dönmeyeceği mesajının verildiği aktarıldı.
“GÜVENLİK ONAYI OLANLAR BAĞLANABİLECEK”
Filterwatch’ın yöneticisi Amir Rashidi, plan kapsamında güvenlik soruşturmasından geçen veya rejimden onay alan kişilerin, küresel internete erişebileceğini söyledi. Rashidi’ye göre diğer yurttaşlar yalnızca İran sınırları içinde çalışan, dış dünyayla bağlantısı olmayan ulusal internete erişebilecek.
Kesinti, süresi bakımından 2011’de Mısır’daki Tahrir Meydanı protestoları sırasında uygulanan internet kapatmasını da geride bırakarak, tarihin en uzun ve en kapsamlı karartmalarından biri olarak kayda geçti.
16 YILLIK BİR HAZIRLIK
Mevcut kesinti, İran’ın interneti tamamen denetim altına almak için 2009’dan bu yana yürüttüğü 16 yıllık bir sürecin sonucu olarak görülüyor. Bu süreçte iki temel yöntem öne çıktı: İlki, yalnızca belirli kişi ve kurumlara küresel internet erişimi tanıyan ve diğerlerini dışlayan ‘beyaz liste’ sistemi. Araştırmacılara göre bu sistem, Çin menşeli teknolojilerle mümkün hale geldi.
İkinci ayak ise yalnızca ülke içinden erişilebilen ulusal internet altyapısı. Rejim tarafından geliştirilen mesajlaşma uygulamaları, arama motorları, harita servisleri ve Netflix benzeri bir video platformunu içeren bu ağ, sürekli gözetim altında ve dış dünyayla neredeyse tamamen kopuk. 2009’daki protestolar sırasında interneti tamamen kapatan İran yönetimi, bunun yarattığı ekonomik ve idari maliyetleri fark ederek kademeli ve seçici sansür politikalarına yöneldi. 2012’de Yüksek Siber Uzay Konseyi kuruldu. Facebook, Twitter ve Google gibi platformlar engellenirken, ekonomik açıdan kritik hizmetler açık bırakıldı.
Takip eden yıllarda bankalar, şirketler ve internet servis sağlayıcıları, altyapılarını ülke içine taşımaya zorlandı. Kabul edenlere vergi teşvikleri sunulurken, karşı çıkanların faaliyetleri fiilen engellendi.
