Tarih tekerrür etmiyor, sadece sürüm güncelliyor. İnkarın klişe sözü “Kart, Kurt” teorisi, ilahiyatçı Cemil Kılıç’ın klavyesinde “2026 Model” inkar teorisine dönüştü. Rojava’da Kürtler can derdindeyken, Kılıç sosyal medyadan Kürt kelimesinin “Çoban” anlamına geldiğini ilan etti. Ancak bu kez mesele sadece bir tweet veya bir şahsın iddiası değil; mesele, bu iddianın yapay zeka tarafından nasıl “gerçek” olarak sunulduğudur. Kürtlerin “dijital varoluş” mücadelesi de yürütmesi gerekiyor.
Ateş DUMANOĞLU
Rojava’da Kürtler varlık-yokluk mücadelesi verirken ve dünyadaki tüm Kürtler ortak bir duyguda birleşmişken; mülayim kimliğiyle tanınan ilahiyatçı Cemil Kılıç’tan, “Kart, Kurt, Kürt” teorisinin 2026 model bir versiyonu geldi.
Kılıç, X (Twitter) hesabından yaptığı paylaşımda, “Kürt” kelimesinin etnik ya da ulusal bir adlandırma olmadığını, sözcüğün “Çoban” anlamına geldiğini iddia etti. Bu satırlar kaleme alınırken, söz konusu paylaşım bir milyon görüntülenmeye ulaşmış, bin 600 kişi tarafından da yanıtlanmıştı.
Doğal olarak, ulusal kimliklerinin inkar edildiğini düşünen pek çok Kürt, bu paylaşıma öfkeyle karşılık verdi. Bir takipçi ise işi bir adım ileri götürerek, Cemil Kılıç’ın iddiasının doğruluğunu X’in yapay zeka uygulaması Grok’a sordu.
Grok’un cevabı “Evet” oldu. Yapay zeka, Wikipedia ve Britannica’yı kaynak göstererek “Kürt” kelimesinin Orta Farsça’da “çoban” anlamına dayandığını belirtti. Aynı takipçi bu kez “Türk” kelimesinin kökenini sorduğunda ise Grok; Wikipedia ve Etymonline kaynaklarına dayanarak, kelimenin Eski Türkçe’de “güçlü”, “kuvvetli” veya “soy” anlamlarında kullanıldığını izah etti.
Kısacası yapay zeka, Kürtler söz konusu olduğunda bir anda “yalan zeka”ya dönüşüvermişti. Cemil Kılıç iyi niyetli midir, değil midir; artık bunun bir önemi yok.
Hani “Bir musibet, bin nasihatten yeğdir” derler ya; Cemil Kılıç vakası da aslında bize eşsiz bir fırsat sunuyor. Öncelikle, bu “2026 model” inkar söylemine karşı öfkenizi kontrol edin. Çünkü size uzun soluklu, sabır ve strateji gerektiren bir yol haritasından bahsedeceğim.
Önce mevcut tabloya bir bakalım.
Wikipedia, dünyanın en çok ziyaret edilen web siteleri sıralamasında Google, YouTube ve Facebook gibi devlerin hemen ardından geliyor. Ayda 11 milyar kez ziyaret edilen bu platformu, 18-29 yaş aralığındaki Z kuşağının yüzde 60’ı birincil bilgi kaynağı olarak kullanıyor. Akademik veya profesyonel araştırmalarda da başlangıç noktası daima Wikipedia oluyor.
Gençlerin ve araştırmacıların bu denli sık başvurduğu Wikipedia’yı “tepe tepe” kullanan çok daha etkili bir araç daha var: Yapay Zeka.
Yapay zeka için Wikipedia, kelimenin tam anlamıyla bir bilgi omurgasıdır. ChatGPT (GPT-3/4), Google Gemini ve LLaMA gibi büyük dil modellerinin (LLM) eğitildiği veri setlerinin en temiz ve en yoğun bilgi içeren kısmı Wikipedia’dan sağlanır. Örneğin, ChatGPT gibi sohbet botlarının “gerçek bilgiye” dayalı yanıtlarında referans aldığı kaynakların yüzde 48’ini Wikipedia oluşturmaktadır.
Demem o ki; Cemil Kılıç’a kızmakla ya da laf yetiştirmekle bu mesele çözülmez. Asıl mesele, dünyanın bilgi tarlası olan Wikipedia’da doğru bir şekilde var olabilmektir. Zira yüzyılını, bütün varlığını ve benliğini inkara adamış bir sistem var. Ve bu sistem sizi bu “veri tarlasında” da yok sayıyor.
Yapay zekanın veri omurgasını oluşturan Wikipedia’da doğru temsil edilmeniz şart. Peki, orada nasıl var olacaksınız?
Acele etmeyin, sabırsızlandığınızı biliyorum ama önce bir gerçeği daha teslim etmemiz lazım. Kürtler en az 30 – 40 yıldır Türkçe, Kürtçe, Arapça, Farsça gibi dillerde günlük gazeteler çıkarıyor; pek çok dilde televizyon yayıncılığı yapıyor. Yani aslında Kürtler, kendi tarihleri ve kültürleriyle ilgili epeyce bilgi ve veri üretiyor.
Ancak can alıcı soru şu: Üretilen bu bilgiler, yapay zekanın birincil kaynak olarak kullandığı Wikipedia’da var mı? Maalesef çok ama çok sınırlı.
Şöyle bir düşünün; daha önce okuduğunuz bir gazetenin, takip ettiğiniz bir ajansın veya izlediğiniz bir televizyonun eski internet sitesine şu an ulaşabiliyor musunuz? Muhtemelen cevabınız “Hayır” olacaktır. Çünkü ya yayın kapatılmıştır ya da erişim kısıtlaması getirilmiştir. Bu olmasa bile, dünya genelinde bir internet sitesinin ortalama yayın ömrü zaten sadece 100 gündür.
İşte tam bu noktada, bilgi dünyasında kalıcı olarak var olmanın iki aşamalı yolunu tarif edeceğim size.
Birinci Aşama: İster araştırmacı, öğrenci, gazeteci olun; isterseniz de bu konuları dert edinmiş veya Cemil Kılıç’a, Grok’a öfkelenmiş bir internet kullanıcısı… Yüklediğiniz bilgi ve belgeyi herkesin ulaşabileceği, erişim engelinin olmadığı ve internette arandığında bulunabilecek tek bir güvenli liman var: Internet Archive & Wayback Machine.
Yani https://web.archive.org adresi. İster üye olun (ki daha avantajlıdır), ister olmayın; tarihinizle, kültürünüzle, coğrafyanızla ilgili bulduğunuz her kaynağı buraya kaydedebilirsiniz. Gazete haberi, web sitesi yazısı, kitap, araştırma, tez, video veya ses kaydı… Hepsini buraya yükleyerek kalıcı bir link oluşturabilirsiniz.
İkinci Aşama: Oluşturduğunuz bu link ile Wikipedia sahnesine çıkıyorsunuz. Wikipedia’da tarihinizle veya kültürünüzle ilgili yanlış bir madde mi gördünüz? Hemen elinizdeki bu arşiv linkini kaynak göstererek doğrusunu referans verebilirsiniz. Evet, Wikipedia’da yazar olabilir; kendinizle ilgili bilgiye müdahil olabilirsiniz.
Köyünüzle, kasabanızla veya tarihinizle ilgili eğilip bükülmüş, eksik bırakılmış bilgileri düzeltebilir; henüz yazılmamış maddeleri sıfırdan yazabilirsiniz. Hatta başka dilde yazılmış bir maddeyi tercüme edebilirsiniz. Böylece varlığınıza sahip çıkabilirsiniz.
Bu süreçte en büyük ihtiyacınız sabır, kararlılık ve ısrar olacaktır.
Ancak o zaman Grok, Gemini ve diğer yapay zeka modelleri sizi gerçek kimliğinizle tanıyacaktır. Aksi takdirde ulusal varlığınız, Cemil Kılıç’ın ve Grok’un tanımladığı o “çoban”dan öteye geçemeyecektir. Ya da şöyle söyleyeyim: Ulusal varlığımızın çobanı olalım.
