Afganistan’da Taliban yönetiminin kız çocuklarının ilkokul sonrası eğitimini kalıcı olarak yasaklamasına ve yeni ceza düzenlemeleriyle baskıyı derinleştirmesine kadın örgütlerinden tepki geldi. EŞİK, uygulamaların “gender apartheid” ve insanlığa karşı suç olarak tanınması çağrısı yaptı.
HABER MERKEZİ- Taliban yönetiminin Afganistan’da kız çocuklarının ilkokul sonrası eğitimini süresiz ve kalıcı biçimde yasaklaması, uluslararası alanda tepkilere yol açmayı sürdürüyor. Türkiye merkezli Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK), 30 Ocak’ta yayımladığı açıklamada, Taliban’ın kadınlara yönelik politikalarının sistematik bir baskı rejimine dönüştüğünü belirterek, bu yönetimle yürütülen tüm “normalleşme” girişimlerine son verilmesi çağrısında bulundu.
📢 Kız çocuklarının ilkokul sonrası eğitimini tamamen yasaklayan Taliban, şimdi de köleliği resmîleştirdi.
Afganistan’da Taliban yönetimi kadınların ve kız çocuklarının okullara erişimini kalıcı olarak yasaklayarak kız çocuklarının eğitim hakkını fiilen ve açık şekilde ortadan… pic.twitter.com/956cz7HC32
— esikplatformu (@esikplatformu) February 1, 2026
Açıklamada, Taliban’ın Ağustos 2021’de iktidarı ele geçirmesinin ardından kız çocuklarının ilkokuldan sonra eğitimine fiilen son verdiği, bu yasağın ise başlangıçta “geçici” olarak sunulduğu hatırlatıldı. Taliban yönetimi, eğitimin “İslami hukuk ve Afgan kültürüne uygun koşullar sağlandığında” yeniden başlayacağını ileri sürmüş, ancak bu koşullar hiçbir zaman oluşturulmamıştı. Son açıklamayla birlikte yasağın kalıcı hale getirildiği resmen ilan edildi.
UNESCO verilerine göre, Taliban’ın iktidara gelmesinden bu yana yaklaşık 2,2 milyon kız çocuğu ortaöğretim ve yükseköğretim hakkından mahrum bırakıldı. Kadın örgütleri, bu durumun eğitim hakkının ötesinde, kadınların kamusal alandan tamamen dışlanmasına yönelik daha geniş bir politikanın parçası olduğuna dikkat çekiyor.
YASAKLAR SADECE EĞİTİMLE SINIRLI DEĞİL
EŞİK’in açıklamasında, Taliban’ın kadınlara yönelik kısıtlamalarının yalnızca eğitim alanıyla sınırlı olmadığı vurgulandı. Buna göre kadınların çalışması, mesleki eğitim alması, erkek refakatçi olmadan seyahat etmesi, spor salonlarına ve güzellik merkezlerine gitmesi yasaklandı; giyim ve davranışlara ilişkin katı kurallar getirildi. Açıklamada, kadınların “neredeyse nefes almasının bile” kontrol altına alındığı bir rejimin inşa edildiği ifade edildi.
Kadın ve insan hakları örgütleri, bu uygulamaları 2021’den bu yana “gender apartheid” olarak tanımlıyor. EŞİK, kadınların yalnızca cinsiyetleri nedeniyle kamusal yaşamdan sistematik biçimde dışlanmasının, insanlığa karşı suç kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
YENİ CEZA DÜZENLEMELERİ İLE ŞİDDET RİSKİ ARTIYOR
Açıklamada ayrıca Rawadari İnsan Hakları Örgütü’nün 22 Ocak’ta yayımladığı rapora da atıf yapıldı. Rapora göre Taliban, “liderlere hakaret” ve siyasi muhalefeti suç kapsamına alan yeni düzenlemelerle, sivillere ve ahlak polislerine “günah işleyenleri cezalandırma” yetkisi tanıyor. Bu durumun özellikle kadınlar ve çocuklar açısından yaygın şiddet ve cezasızlık riskini artırdığı belirtiliyor.
EŞİK, söz konusu düzenlemelerin hukuk güvenliğini ve adil yargılanma hakkını ortadan kaldırdığını, hukukun bir baskı ve itaat aracına dönüştürüldüğünü vurguladı.
“BU BİR İÇ MESELE DEĞİL”
Açıklamanın dikkat çeken bölümlerinden biri ise uluslararası topluma yönelik çağrı oldu. EŞİK, Afganistan’da yaşananların bir “iç mesele” olarak görülemeyeceğini belirterek, kadınların eğitimden, istihdamdan ve kamusal alandan dışlanmasının evrensel insan hakları açısından küresel bir tehdit oluşturduğunu ifade etti.
Platform, Taliban’ı fiilen ya da dolaylı biçimde tanıyan tüm diplomatik ve siyasi tutumların terk edilmesi gerektiğini vurguladı. Açıklama, “Eşitlik ve laiklikten verilen her taviz önce kadınları, sonra herkesi vurur” ifadesiyle sona erdi.
