Şii grupların Maliki’yi başbakanlığa aday göstermesi sonrasında ABD ile yaşanan gerilim devam ederken, Irak’ta cumhurbaşkanlığı seçimi de krize dönüşmüş durumda. Kürt partiler ilk kez rekabet ediyor, cumhurbaşkanlığı seçimi ikinci kez ertelendi. Bu durumun da ABD – Irak gerilimiyle ilgili olduğu kaydedilirken, Trump’ın Barrack’ı Suriye’nin ardından Irak için de Özel Temsilci olarak değerlendirdiği belirtiliyor.
HABER MERKEZİ – ABD ile İran arasında devam eden gerginlik, Suriye’deki tutuklu IŞİD üyelerinin transferi, geçici Suriye hükümetinin kontrolüne geçen hapishanelerden IŞİD üyelerinin kaçtığına ilişkin haberler, Irak’ta son zamanlarda askeri ve siyasi hareketliliği arttırdı. Bu gelişmelerle birlikte Irak’ta ABD ile başbakanlık krizi de yaşanıyor.
Suriye ve İran’da yaşanan gelişmelerin ardından gözler Irak’a çevrilmiş durumda. Suriye’de geçici hükümet güçlerinin kontrol ettiği hapishanelerden IŞİD üyelerinin kaçtığına ve serbest bırakıldığına ilişkin haberlerin ardından Irak hükümeti teyakkuza geçti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) 22 Ocak’tan tutuklu IŞİD üyelerini Irak’a transfer etmeye başlaması ve bölgede artan IŞİD tehdidi sonrasında Irak hükümeti Suriye sınırına askeri yığınak yapmaya başladı.
IŞİD’lilerin hapishanelerden kaçışı | Irak’ta yüksek alarm durumu ilan edildi
Irak’ı hareketlendiren bir diğer gelişme ise, ABD’nin olası İran müdahalesi. ABD’nin bölgeye askeri yığınak yapmasının ardından olası bir İran müdahalesine dair beklentiler artmış durumda ve bu, Şii nüfusun çoğunlukta bulunduğu ve İran yanlısı partiler ile grupların güçlü olduğu Irak’ı da etkiliyor.
Suriye, IŞİD tehlikesi ve İran | Irak’ta endişeler ve askeri önlemler üst seviyede
İran ve Suriye’deki gelişmelerin yanı sıra Irak’ta kurulacak yeni hükümet de ABD ile ilişkilerde gerilime yol açtı. Irak’ta Şii siyasi gruplar, yeni başbakan olarak Nuri El Maliki üzerinden uzlaştı ve bu gelişme, ABD cephesinden memnuniyetsizlik yarattı. Maliki, İran yanlısı olarak görülüyor.
ABD Başkanı Donald Trump, 28 Ocak’ta, Maliki’nin yeniden başbakan seçilmesi ihtimali için “Irak’ın Nuri al-Maliki’yi başbakan olarak yeniden atayarak çok kötü bir seçim yapabileceğini duyuyorum. Maliki, en son iktidarda olduğu dönemde, ülke yoksulluğa ve tam bir kaosa sürüklenmişti. Bunun tekrar olmasına izin verilmemelidir” ifadelerini kullanmıştı.
Dün Maliki’nin başbakanlık adaylığından çekildiğine ilişkin iddialar gündeme geldi, ancak Şii gruplar bu iddiayı yalanladı ve Maliki’nin adaylığının arkasında durdu.
Irak’ta yeni başbakan bekleniyor | Trump, Maliki için “kötü bir seçim” dedi
×
SAVAYA VE BARRACK İDDİALARI
ABD ile gerilimin devam ettiği sırada Reuters haber ajansı bugün dikkat çekici bir iddiayı gündeme taşıdı. Ajansa göre, Trump tarafından Ekim 2025’te Irak Özel Temsilcisi olarak atanan Irak asıllı iş insanı Mark Savaya’nın görevine son verildi. Kararın, Washington ile Bağdat arasında tırmanan “İran nüfuzu” ve Maliki’nin geri dönüş çabalarıyla ilgili olduğu ileri sürüldü.
Reuters’ın haberinde, Savaya’nın yerine ABD’nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın atanacağı da kaydedildi. Barrack, son zamanlarda Irak ile ilgili dikkat çekici açıklamalarda bulunuyor. Barrack 26 Ocak’ta KDP lideri Mesud Barzani ile bir telefon görüşmesi yaptığını açıklamış ve şöyle demişti:
“Irak konusunda ABD’nin tutumu net: İran tarafından kurulan bir hükümet, ne Irak’ın ne de Suriye’nin daha parlak bir geleceğe yönelik özlemleri için, ne de ABD ile etkili bir ortaklık için başarılı olacaktır.”
Bu görüşme ve açıklamanın, Federe Kürdistan Bölgesi’nin hakim iki siyasi partisinin, KDP ve YNK’nin de Maliki’nin adaylığını desteklediklerini duyurmasının ardından gelmesi dikkat çekiciydi.
SAVAYA’DAN AÇIKLAMA GELDİ
Reuters’taki haberin ardından Mark Savaya, sosyal medya hesabında açıklama yaptı ve iddiaları kısmen doğruladı. Göreviyle ilgili iddiaları reddeden Savaya, görevine bağlı olduğunu teyit etti, ancak Barrack ile ilgili iddialar hakkında dikkat çekici ifadeler kullandı:
“Dün, Başkan Donald Trump, Sayın Tom Barrack’ı Irak portföyüne atama olasılığını incelemeye başladı. Sayın Barrack, Ortadoğu’da geniş deneyime sahip ve bölge hakkında derin bilgiye sahip. Ancak şu anda nihai bir karar alınmadı. Misyonun benim liderliğimde mi yoksa Sayın Barrack’ın liderliğinde mi devam edeceği önemli değil, amaç değişmeden kalıyor: Irak’taki İran destekli milislerle mücadele etmek, sistemik yolsuzluğu sona erdirmek ve Irak halkını istikrarlı, egemen ve müreffeh bir devlet kurmada desteklemek. Önümüzdeki dönemde önemli gelişmeler olacak.”
CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ YİNE ERTELENDİ: KÜRT PARTİLER KARŞI KARŞIYA
ABD ile krize neden olan Maliki’nin veya başka bir adayın başbakanlık için görevlendirilmesi ise, öncelikle Cumhurbaşkanı seçimine bağlı. Irak’ta 11 Kasım 2025’te yapılan parlamento seçimlerinin üzerinden yaklaşık 3 ay geçti. Seçimden sonra önce Meclis Başkanı seçildi, sonrasında ise Cumhurbaşkanlığı seçiminin yapılması gerekiyordu.
Geçen hafta yapılması beklenen seçim, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ve Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) talebi üzerine bugüne ertelendi. Bugün yapılan Meclis oturumu yeterli sayısının sağlanamaması nedeniyle süresiz olarak ertelendi.
Bugün gerçekleşemeyen Cumhurbaşkanlığı seçiminin bir diğer önemli nedeni Kürt gruplar arasında bir fikir birliğinin sağlanamaması olduğu kaydediliyor.
Bir adayın cumhurbaşkanı seçilebilmesi için, ilk turda parlamento üye tam sayısının üçte iki çoğunluğunun (220 oy) desteği gerekiyor. İlk turda bu çoğunluk sağlanamaması halinde, en çok oyu alan iki aday ikinci tura kalıyor ve ikinci turda en fazla oyu alan aday Irak’ın yeni Cumhurbaşkanı seçiliyor.
Saddam Hüseyin’in 2003’te devrilmesinin ardından teamüller gereği Cumhurbaşkanı koltuğu Kürtlerde kalıyor. Irak’ın ilk cumhurbaşkanı da Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (YNK) lideri Celal Talabani oldu.
Yeni seçilen Irak Parlamentosunun 5 Ocak’taki ilk oturumunda Parlamento Başkanı Heybet el-Halbusi, 44 adayın cumhurbaşkanlığı için başvurduğunu duyurdu.
Bu adaylar arasında seçilmesi muhtemel adayları ise Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) ve Kürdistan Demokrat Partisi’nin (KDP) adayları.
Şimdiye kadar aday çıkarmayan ve YNK adayını destekleyen KDP, yeni cumhurbaşkanlığı seçiminde tavrını değiştirdi ve aday olarak da iki ismi açıkladı. Bunlardan biri Dr. Fuad Hüseyin, diğeri de Nevzad Hadi. Daha sonra Hadi’nin adaylıktan çekildiği duyuruldu.
Şimdiye kadar Cumhurbaşkanlığı koltuğunu elinde tutan YNK’nin resmi adayının ise Nizar Amedi olduğu duyuruldu. Mevcut Cumhurbaşkanı Latif Reşid de YNK’den geliyor ve yeniden aday olduğunu açıklamıştı, ancak YNK Reşid’i desteklemiyor, bu yüzden bağımsız aday olarak yarışması bekleniyor.
Cumhurbaşkanlığı koltuğu için Kürt partiler arasında uzlaşma sağlanamazsa, cumhurbaşkanlığı koltuğunun 2003’ten bu yana ilk kez Kürtlerin elinden çıkabileceğine dikkat çekiliyor.
CUMHURBAŞKANLIĞI BELİRSİZLİĞİ, BAŞBAKANIN ATANMASINI GECİKTİRİYOR
Cumhurbaşkanlığı seçimiyle ilgili yaşanan çekişme ve kriz, yeni başbakanın kim olacağını da doğrudan etkiliyor. Irak anayasasına Cumhurbaşkanı seçildikten sonra başbakan için aday gösterilen kişiyi hükümeti kurmakla görevlendiriyor. Bu durumda Maliki’nin hükümeti kurabilmesi için öncelikle cumhurbaşkanının belirlenmesi gerekiyor.
Cumhurbaşkanlığı seçiminde yaşanan gecikmenin Maliki’nin adaylığıyla ortaya çıkan krizle ilgisi olduğuna da işaret ediliyor. ABD’nin Maliki’ye karşı uyguladığı baskının yarattığı krizin aşılması için zamana ihtiyaç duyan Kürt ve Şii grupların cumhurbaşkanlığı seçimini ertelemeyi tercih ettiği ileri sürülüyor.
