Belçika’da bir kimya fabrikasının çevresinde yaşayanlar, “sonsuz kirleticiler” olarak bilinen PFAS maddelerine maruz bırakıldıkları gerekçesiyle ABD’li sanayi devi 3M’e dava açtı. Zwijndrecht’te başlayacak dava, Avrupa’da çevre adaleti mücadelesinin yeni sembollerinden biri olmaya aday.
HABER MERKEZİ- Belçika’da yaklaşık 1.400 kişi, Antwerp Limanı yakınındaki Zwijndrecht kasabasında bulunan bir kimya tesisinin yıllarca süren emisyonları nedeniyle sağlıklarının tehlikeye atıldığını savunarak ABD merkezli 3M grubuna karşı mahkemeye gidiyor. Dava bugün başlıyor.
Kendilerine “Darkwater3M” adını veren davacılar, işimlerini kimyasal kirlenmeye karşı ABD’de verilen hukuk mücadelesini anlatan Dark Waters filminden alıyor. Filmde, içme suyunun PFOA adlı kimyasalla kirlenmesi sonrası DuPont şirketine karşı yürütülen uzun soluklu dava anlatılıyordu. Belçika’daki sakinler de benzer bir çevresel adalet arayışında olduklarını söylüyor.
FABRİKA 2021’DEN BERİ SKANDALIN MERKEZİNDE
1970’lerde kurulan Zwijndrecht’teki tesis, 2021 yılında bir yol inşaatı sırasında yapılan ölçümlerde yeraltı sularında ve toprakta anormal kirlilik seviyelerinin ortaya çıkmasıyla gündeme geldi. Ardından yapılan kapsamlı kan testlerinde, yüzlerce kişinin özellikle PFOS adlı kimyasala yüksek düzeyde maruz kaldığı ortaya çıktı.
PFAS ailesine ait bu sentetik maddeler hava, toprak, nehirler, yeraltı suları ve gıda zinciri boyunca yayılabiliyor. Çevre bilimciler bu nedenle onları “sonsuz kirleticiler” olarak tanımlıyor: doğada parçalanmaları ise binlerce yıl sürebiliyor.
Şirket, Scotch bantları ve Post-it notlarıyla tanınsa da, Zwijndrecht tesisinde PFAS üretimini 2024 itibarıyla durdurduğunu savunuyor. Ancak çevredeki kirliliğin kalıcılığı tartışmanın merkezinde.
KİŞİ BAŞI 20 BİN AVRO TALEBİ
Anvers’te üç gün sürmesi planlanan davada, davacıların temel talebi, şirketin “aşırı komşuluk rahatsızlığına” yol açtığının tespit edilmesi ve tazminata hükmedilmesi.
Davacıların avukatı Gert Lenssens’e göre, 2023 yılında benzer bir şikayette bulunan bir aile aynı mahkemede haklı bulunmuştu. Emsal olan bu kararın ardından davaya katılanların sayısı da geçen süre içinde hızla arttı.
Avukat, her davacı için gelecekte ortaya çıkabilecek sağlık ihtiyaçları göz önünde bulundurularak 20 bin avroluk geçici tazminat talep ediyor. Toplam talep yaklaşık 30 milyon avroya ulaşıyor.
Lenssens’e göre risk yalnızca mevcut sağlık sorunlarıyla sınırlı değil: “Asbestte gördüğümüz gibi bazı hastalıklar onlarca yıl sonra ortaya çıkabilir.” Ayrıca kirlenme nedeniyle evlerin yeniden satış değerinin düşmesi de olası zararlar arasında gösteriliyor.
PFAS: TEFLONDAN GIDA AMBALAJLARINA GÜNLÜK YAŞAMIN HER YERİNDE KULLANILIYOR
PFAS maddeleri kozmetikten mutfak gereçlerine, gıda ambalajlarından su geçirmez ürünlere kadar birçok endüstriyel üründe kullanılıyor. Yapışmazlık, suya dayanıklılık ve ısı direnci gibi özellikleri nedeniyle yaygınlaşan bu kimyasalların; Kolesterol artışı, bazı kanser türleri, doğurganlık sorunları ve fetüs gelişimi üzerinde olumsuz etkilerle ilişkilendirildiği belirtiliyor.
ŞİRKETTEN GECİKMİŞ ‘DEV’ TEMİZLİK OPERASYONU
Şirket ise 2022’de Flaman yetkililerle yapılan anlaşma kapsamında Zwijndrecht’te geniş çaplı bir toprak temizleme programına katıldığını vurguluyor. Bu uzlaşmaya göre şirketin çevresel “onarım” önlemleri için yaklaşık yarım milyar avro harcaması öngörülüyor.
Yetkililere göre bu, Avrupa’da PFAS kirliliğine karşı yürütülen en büyük temizlik operasyonlarından biri.
Perşembe günü yapılacak son duruşmanın ardından kararın en erken bir ay içinde açıklanması bekleniyor. Bu süreç, Belçika’da halen devam eden ceza soruşturmasıyla paralel ilerliyor.
