Bilimsel araştırmalar, insan algısının yalnızca görme, işitme, tat, koku ve dokunmayla sınırlı olmadığını, propriyosepsiyon, interosepsiyon ve beden sahipliği gibi ek duyularla birlikte 22 ila 33 farklı algı sistemi üzerinden işlediğini ortaya koyuyor.
HABER MERKEZİ – Güncel bilimsel araştırmalar, insanın yalnızca beş değil, 22 ila 33 arasında değişen sayıda duyuya sahip olabileceğini ortaya koyuyor. Bilim insanları, insan algısının büyük ölçüde çokduyulu (multisensory) bir yapıya dayandığını ve duyuların birbirinden bağımsız değil, iç içe çalıştığını vurguluyor.
Oxford Üniversitesi Çaprazmodalite Laboratuvarı’ndan psikolog Charles Spence, insan deneyiminin tekil duyularla değil, aynı anda işleyen çoklu algı sistemleriyle şekillendiğine dikkat çekiyor. Spence’in çalışmaları, duyular arası etkileşimin tüketici davranışlarından algı yanılsamalarına kadar geniş bir alanı etkilediğini gösteriyor.
GÖZLER KAPALIYKEN BEDENİ HİSSETMEK: PROPRİYOSEPSİYON
Euronews’ten Çağla Uren’in aktardığına göre, bu “ek” duyulardan biri propriyosepsiyon. Popular Mechanics’e göre propriyosepsiyon, gözlerimizi kullanmadan vücudumuzun uzaydaki konumunu ve hareketini algılamamızı sağlıyor.
Engebeli bir zeminde düşmeden yürüyebilmek, ağır bir nesneyi kaldırırken dengede kalmak ya da düşünmeden kaşınmak bu duyu sayesinde mümkün oluyor. Hareket farkındalığı anlamına gelen kinestezi ve kas hafızası da büyük ölçüde propriyosepsiyona dayanıyor. Piyano çalarken tuşlara bakmadan doğru notalara basabilmek buna örnek gösteriliyor.
İÇ DÜNYANIN DUYUSU: İNTEROSEPSİYON
Propriyosepsiyonun içe dönük karşılığı ise interosepsiyon olarak tanımlanıyor. Bu duyu, vücudun iç dengesini korumak için organlardan gelen sinyallerin algılanmasını sağlıyor. Açlık, ağrı, nabız ya da nefes farkındalığı bu sistemle ilişkili.
Bilim insanlarına göre vagus sinirinden gelen sinyaller, beyin sapı ve parabrahial çekirdek üzerinden işlenerek hayati organlara ait duyusal bilgileri oluşturuyor.
“BU BEDEN BENİM” DUYGUSU
Araştırmalar, beden sahipliği duygusunu da başlı başına bir algı biçimi olarak ele alıyor. Bu duyunun, vücudun parçalarının “bize ait olduğu” bilincini oluşturduğu belirtiliyor.
“Lastik el yanılsaması” olarak bilinen deneyde, gerçek elleri gizlenen deneklerin kısa sürede önlerindeki yapay eli kendi bedenlerinin bir parçası gibi algılamaya başladığı gözlemlenmişti. Felç geçiren bazı hastalarda görülen ve kol ya da bacağın “kendine ait değilmiş” gibi hissedilmesi de bu algıyla ilişkilendiriliyor.
TAT, KOKU VE DOKUNUŞ AYRI DEĞİL
Araştırmalar, en temel kabul edilen duyuların bile tek başına çalışmadığını ortaya koyuyor. Dokunma, sıcaklık, basınç ve doku algılarının birleşiminden oluşurken; tat, koku, dokunma ve tat tomurcuklarının algıladığı temel tatların birlikte işlemesiyle ortaya çıkıyor. Çilek tadını almamızın büyük ölçüde kokusuna bağlı olması buna örnek gösteriliyor.
Bu çokduyulu etkileşim, tüketici deneyimlerini de doğrudan etkiliyor. Japonca’da “malzeme algısı” anlamına gelen shitsukan, bir ürünün kalitesinin duyular yoluyla nasıl hissedildiğini anlatıyor. 2007’de yapılan bir deneyde, daha yoğun kıvamlı yiyeceklerin aynı aromaya sahip olsalar bile daha az lezzetli algılandığı görüldü. 2009’daki başka bir çalışmada ise gül kokulu şampuan kullanan denekler, ürünün formülü değişmediği halde saçlarının daha yumuşak olduğunu ifade etti.
BEŞ DUYUDAN FAZLASI
Bilim insanlarına göre bu ek algılar, insanın dünyayı çok daha karmaşık ama aynı zamanda daha zengin bir biçimde deneyimlemesini sağlıyor. Görme, işitme, tat, koku ve dokunmanın ötesinde işleyen bu duyular, insan algısının sanılandan çok daha kapsamlı bir sisteme dayandığını ortaya koyuyor.
