ABD – İran gerilimi sürüyor. Trump, müzakere şartlarını ve olası müdahale tehdidini yineledi. İran da müzakere mesajı veriyor. Ancak tarafların müzakerelere başlamak için ileri sürdüğü şartlar uyuşmuyor. Bu arada İran dini lideri Hamaney, “Amerikalılar şunu bilsin ki, eğer bir savaş başlatırlarsa bu kez savaş bölgesel olacaktır” dedi. Hamaney’in darbeye benzettiği protestolarda yaşamını yitirenlerin sayısı da her geçen gün artıyor.
HABER MERKEZİ – İran ve Rojhilat’ta (Doğu Kürdistan) 28 Aralık’ta başlayan rejim karşıtı protestoların üzerinden 35 gün geçti ve insan hakları örgütleri ile yerel kaynakların paylaştığı verilere göre İran’ın protestoları bastırmak için uyguladığı şiddetin bilançosu her geçen gün ağırlaşıyor. Bununla birlikte ABD ile İran arasındaki gerilim sürüyor.
×
PROTESTOLARDA YAŞAMINI YİTİRENLERİN SAYISI ARTIYOR
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı’nın (HRANA) bildirdiğine göre, şimdiye kadar teyit edilen toplam ölü sayısı 6 bin 713’e ulaştı; bunlardan 6 bin 305’i protestocu olarak bildirilirken, 137’si ise 18 yaşın altında. Ayrıca, yaşamını yitirenlerden 214’nün güvenlik görevlisi, 57’sinin de protestocu olmayan olduğu kaydedildi. Hala soruşturma aşamasında olan vaka sayısı ise 17 bin 91 olarak belirtildi. Gözaltına alınanların sayısı da 50 bine yaklaşmış durumda.
HRANA’nın sahadan teyit edebildiği kadarıyla açıkladığı bu veriler, pek çok kaynağa göre çok az.
Bu arada İran Güvenlik Konseyi, 21 Ocak’ta yaptığı açıklamada, ABD ve İsrail’i sorumlu tuttuğu protestolarda resmi olarak ölüm sayısını 3 bin 117 olarak duyurmuştu.
Ancak bu açıklamaların aksine gerçekte rakamların çok daha yüksek olduğuna işaret eden kaynaklar var.
19 Ocak’ta Reuters haber ajansına konuşan ve adının açıklanmasını istemeyen bir İranlı yetkili, İran ve Rojhilat’taki protestolarda en az 5 bin kişinin öldüğünü doğrulamıştı.
İranlı yetkili, aynı zamanda en yüksek ölüm sayılarının Rojhilat’ta yaşandığını da belirtmişti. Norveç merkezli Kürt insan hakları örgütü Hengaw da protestolar sırasında rejimin en sert müdahalesinin Kürt illerinde yaşandığını bildirmişti.
En ağır sonuçlar Rojhilat’ta yaşanıyor | İran ilk kez 5 bin ölümü kabul etti
İnsan hakları örgütleri de resmi verilerin gerçeği yansıtmadığını savunuyor. Bloomberg’in aktardığına göre, Birleşmiş Milletler’in İran’daki insan hakları özel raportörü Mai Sato, ülkedeki doktorlardan gelen bilgilere dayanarak, protestoların bastırılması sırasında ölen sivillerin sayısının 20 bin’in üzerinde olabileceğini ifade etti.
Yüzlerce kişinin fotoğrafları BBC’ye ulaştırıldı | İran’da öldürülenler tanınmaz halde
Ölüm vakalarının açıklananlardan çok daha yüksek olabileceğine ilişkin iddialar daha önce de gündeme gelmişti. İngiltere merkezli The Sunday Times gazetesi, sağlık çalışanlarının verilerinden hareketle, “protestolarda ölenlerin sayısının 16 bin ila 18 bin arasında olabileceğini” yazdı.
Ancak bu açıklamaların aksine, Münih Göz Merkezi Direktörü İranlı-Alman Profesör Amir Mobarez Parasta, 29 Ocak’ta Le Point’e verdiği röportajda, ülke genelinde kurdukları klinik ağ üzerinden 30 bin 304 sivil ölümü belgelediklerini açıklamıştı.
İranlı doktor klinik kayıtlarını açıkladı I ’30 bin 304 sivilin öldürüldüğünü belgeledik’
İran’daki ölü sayısı hakkındaki en çarpıcı iddialar ise Farsça yayın yapan dijital medya platformu İran Uluslararası’nın (Iran International) Yayın Kurulu’ndan gelmişti. Kurul tarafından incelendiği kaydedilen belgelere göre, 8-9 Ocak tarihlerinde ülke genelindeki protestoların bastırılması sırasında güvenlik güçleri tarafından 36 bin 500’den fazla İranlı öldürüldü.
Iran International’a göre, 8-9 Ocak’ta 36 sin 500’den fazla kişi öldürüldü
TRUMP, MÜZAKERE VE MÜDAHALE KONUSUNDAKİ SÖZLERİNİ TEKRARLADI
İran ile ABD gerilimi devam ederken, ABD Başkanı Donald Trump’tan yeni açıklama geldi. Amerikan Fox News kanalına konuşan Trump, İran ile ilgili planlarının Ortadoğu’daki müttefik ülkelere bildirmenin doğru olmadığını söyledi ve söz konusu hazırlıklarla ilgili gelişmeleri bölge müttefikleriyle paylaşmanın “medya ile paylaşmaktan daha kötü olabileceğini” ifade etti.
Trump, “Ama bakın, plan şu ki (İran) bizimle konuşuyor. Bir şeyler yapıp yapamayacağımıza bakacağız, aksi takdirde neler olacağını göreceğiz” dedi.
ABD’nin bölgedeki müttefiklerinin İran’ın her zaman müzakereye açık olduğu yönündeki açıklamaları hatırlatılan Trump, bu bilgiyi doğrularken İran ile yapılacak müzakereden bir sonuç alınması konusunda daha önceki olumsuz pazarlıkları hatırlattı. Trump, “Bu doğru ama müzakere ediyorlar, dolayısıyla ne olacağını göreceğiz. En son müzakere ettiklerinde nükleerlerini devre dışı bırakmak zorunda kaldık, işe yaramadı” diye konuştu.
ABD’nin İran’a doğru yaklaşan “büyük bir filosu” olduğunu bir kez daha söyleyen Trump, “Venezuela’da sahip olduğumuzdan daha da büyük” diye konuştu.
×
İKİ ÜLKENİN UYUŞMAYAN MÜZAKERE ŞARTLARI VE TRUMP’IN SEÇENEKLERİ
Bu arada ABD’nin İran ile müzakerelerde öncelikli olarak ileri sürdüğü şartlar, nükleer faaliyetlerden ve balistik füzelerden tamamen vazgeçilmesi ve protestoculara yönelik baskının son bulması.
İran ise, bu şartları kabulü yanaşmıyor. Nükleer silahlar konusunda müzakerelere başlayabileceğini belirtmekle birlikte, İran, nükleer teknolojiden taviz vermek istemiyor. Ayrıca balistik füzeleri de ülkenin güvenliği için kritik önemde gören İran, bu konuda da geri adım atmaya yanaşmıyor.
Trump’ın masasında farklı seçenekler olduğu kaydediliyor: Rejim değişikliği, Hamaney’i devirip yerine “ılımlı” bir lider getirmek veya sadece nükleer hedefleri vurmak… Trump’ın “müttefikler“ olarak nitelediği Türkiye ve Arap ülkelerinin ise, kendilerini doğrudan etkileyeceği için olası bir askeri müdahaleye karşı lobi faaliyeti yürüttüğü ileri sürülüyor.
Bu arada ABD merkezli Axios internet portalı, ABD’de temaslarda bulunan Suudi Arabistan Savunma Bakanı’nın “İran vurulmazsa daha da güçlenir, bu bölgesel dengeler açısından tehlikeli” dediğini ileri sürdü. Bu, Arabistan’ın tavrında bir değişiklik olarak yorumlanıyor.
İsrail’de yayın yapan Kanal 13 televizyonuna göre ise, İsrail ordusu, Trump’ın İran’a saldırı düzenleme konusunda kararlı olduğunu ancak Ortadoğu’ya askeri unsurlarını yönlendirme sürecinin tamamlamasının zaman alacağını değerlendiriyor. İsrail devlet televizyonu KAN’ın güvenlik kaynaklarına dayandırdığı haberinde de, İsrail ordu komuta kademesinde yapılan görüşmelerde Washington yönetiminin Ortadoğu’ya ilave askeri unsurlar konuşlandırma sürecini tamamlama aşamasında olduğuna işaret ettiği belirtildi.
HAMANEY ABD’Yİ TEHDİT ETTİ, PROTESTOLARI DARBEYE BENZETTİ
İran lideri Ali Hamaney’den de bir açıklama geldi. İran medyasının bildirdiğin göre, Hamaney mollaların iktidara gelmesinin 47. yılı dolayısıyla Tahran’daki konutunda halka hitap etti. Hamaney’in, şöyle dediği aktarıldı:
“Amerikalılar şunu bilsin ki, eğer bir savaş başlatırlarsa bu kez savaş bölgesel olacaktır. Geçmişte de Amerikalılar defalarca söylemlerinde tehdit etmiş, ‘tüm seçenekler masada’ demişlerdi. Buna savaş seçeneği de dahildi. İran halkı, kendisine saldıran ve zarar veren olursa, ona çok sert bir karşılık verir.”
28 Aralık’ta başlayan protestolar için darbe iddiasında bulunduğu belirtilen Hamaney’in, “Yaşanan fitne, bir darbeye benziyordu. Bu darbe bastırıldı. Amaçları, ülkenin yönetiminde etkili ve kritik merkezleri tahrip etmekti. Bu nedenle polise, devlet kurumlarına, Devrim Muhafızları merkezlerine, bankalara ve camilere saldırdılar, Kur’an yaktılar. Ülkeyi yöneten merkezleri hedef aldılar. Bu, darbe girişimine benzer bir durumdu” dediği belirtildi.
İRAN’DAN TRUMP’A MÜZAKERE, AB’YE “TERÖR” MESAJI
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani ise, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Medyada yapay olarak oluşturulan savaş algısının aksine, müzakereler için bir yapı oluşturulması süreci ilerliyor” ifadelerini kullandı.
İran, ABD ile nükleer müzakereye hazır olduğunu ancak tehdit altında müzakereye başlamayacağını bildirmişti.
Öte yandan İran Devrim Muhafızları Ordusu Komutan Yardımcısı Ahmed Vahidi, ABD donanmasının bölgede bulunmasını “psikolojik harekat” olarak değerlendirdi.
Bir diğer gelişme ise, İran Meclisi’nin Avrupa Birliği (AB) ülkelerine yönelik misillemesi oldu. AB, 29 Ocak’ta İran Devrim Muhafızları’nı “terör örgütü” olarak tanımlamıştı. İran Meclisi de bugün AB üyesi ülkelerin ordularını “terörist“ ilan eden bir karar aldı.
“Protestoları kanla bastıran bir rejim” | AB’den İran Devrim Muhafızları için “terör örgütü” kararı
