Bilim insanlarına göre insan kaynaklı sera gazı salımları, buzulların erimesi yoluyla Dünya’nın dönüş hızını değiştiriyor. Bu yavaşlama, günlerin uzamasına ve küresel zaman ölçüm sistemlerinde teknik sorunlara yol açabilir.
HABER MERKEZİ- İklim değişikliğinin etkileri biyolojik çeşitlilik kaybından aşırı hava olaylarına, deniz seviyesinin yükselmesinden orman yangınlarına ve zorunlu göçlere kadar pek çok alanda hissediliyor. Son bilimsel bulgular ise insan faaliyetlerinin gezegen üzerinde daha önce öngörülmeyen bir etki yarattığını ortaya koyuyor: Dünya’nın dönüşü yavaşlıyor.
Bilim insanlarına göre fosil yakıt kullanımıyla artan sera gazı salımları, küresel ısınmayı hızlandırıyor; bu da özellikle kutuplardaki büyük buz kütlelerinin erimesine yol açıyor. Erimeyle birlikte kütle, kutuplardan okyanuslara doğru yer değiştiriyor. Bu süreç, Dünya’nın kütle dağılımını değiştirerek dönüş hızını etkiliyor.
ETH Zürih’ten Prof. Benedikt Soja, BBC’nin Science Focus dergisine yaptığı açıklamada, “Son 100 yılda neden olduğumuz iklim değişikliğiyle gezegenin dönüşünü etkileyecek ölçekte bir değişim yaratabilmemiz gerçekten çarpıcı” ifadelerini kullandı. Soja’ya göre bu etki, bugüne kadar Dünya’nın dönüşünü etkileyen doğal faktörlerin bazılarını geride bırakabilecek büyüklükte.
Küresel sıcaklık artışı da dikkat çekici boyutlara ulaşmış durumda. Geçen yıl dünya genelindeki ortalama sıcaklıklar, 20. yüzyıl ortalamasının 1,18 derece üzerine çıktı. Bu değer, 2015 Paris Anlaşması’nda kritik eşik olarak kabul edilen 1,5 derece sınırına hızla yaklaşıldığını gösteriyor.
Isınmanın en belirgin sonuçlarından biri buzulların hızla erimesi. İsviçre, son iki yılda buzul kütlesinin yaklaşık yüzde 10’unu kaybetti. Antarktika her yıl ortalama 150 milyar ton, Grönland ise yaklaşık 270 milyar ton buz yitiriyor.
Soja ve ekibinin ABD Ulusal Bilimler Akademisi Dergisi PNAS’ta yayımlanan çalışmasına göre, bu büyük ölçekli kütle hareketi Dünya’yı daha basık bir şekle yaklaştırıyor ve kütleyi dönüş ekseninden uzaklaştırıyor. Fizikte “açısal momentumun korunumu” olarak bilinen ilke gereği, kütle eksenden uzaklaştıkça dönüş hızı yavaşlıyor.
Bu durum, dönüş yapan bir buz patencisinin kollarını açtığında yavaşlamasına benzetiliyor. Sonuçta Dünya daha yavaş dönüyor ve günler, çok küçük de olsa, uzuyor.
Araştırmaya göre 1900–2000 yılları arasında iklim değişikliğinin gün uzunluğu üzerindeki etkisi yüzyılda 0,3 ila 1,0 milisaniye arasında değişiyordu. 2000 sonrasında hızlanan buz erimesiyle bu değer yüzyılda 1,3 milisaniyeye yükseldi. Sera gazı salımlarının kontrol altına alınmaması halinde, 2100’e kadar bu artışın yüzyılda 2,6 milisaniyeye ulaşabileceği öngörülüyor.
Günlük yaşamda fark edilmesi mümkün olmayan bu değişim, küresel ölçekte senkronize çalışan teknolojik sistemler için önemli sonuçlar doğurabilir. Özellikle zaman ölçümü, bu durumdan doğrudan etkileniyor.
Dünya genelinde zaman; atom saatlerine dayanan Uluslararası Atomik Zaman (TAI), Dünya’nın dönüşüne göre belirlenen Evrensel Zaman (UT1) ve bu iki sistemi uyumlu hale getiren Koordine Evrensel Zaman (UTC) üzerinden ölçülüyor. UTC ile UT1 arasındaki farkı 0,9 saniyenin altında tutmak için 1972’den bu yana “artık saniye” uygulaması kullanılıyor.
Ancak artık saniyeler düzenli aralıklarla eklenmiyor. 1972’den bu yana toplam 27 artık saniye eklendi; sonuncusu 2016’da yapıldı. Bu düzensizlik, dijital sistemler açısından ciddi sorunlar yaratabiliyor. Nitekim 2012’de eklenen bir artık saniye, Reddit, Instagram, LinkedIn ve Netflix gibi platformlarda aksamalara yol açmış, Qantas havayollarında ise yüzlerce uçuşun gecikmesine neden olmuştu.
Bilim insanları, iklim değişikliğinin yalnızca çevresel ve toplumsal değil, gezegenin temel fiziksel işleyişini dahi etkileyebilecek sonuçlar doğurduğuna dikkat çekiyor.
