Yunanistan Kültür Bakanlığı, Naziler tarafından infaz edilen 200 komüniste ait olduğu belirtilen fotoğraflar için devreye girdi ve uzmanlar görevlendirdi. Fotoğraflarda yer alan bazı yüzlerin kimliklendirilmesine yönelik çalışmalar kapsamında Thrasyvoulos Kalafatakis, Dimitris Papadopoulos, Vasilis Papadimas ve İlias Rizos’un karelerde yer almış olabileceği belirtildi. Uzmanlar ise görüntülerin kaynağı ve dolaşım sürecine ilişkin soruların da yanıtlanması gerektiğini vurguluyor.
Çağdaş Kaplan
1 Mayıs 1944’te Atina’nın doğusundaki Kaisariani Atış Poligonu’nda Naziler tarafından infaz edilen 200 komüniste ait olduğu belirtilen ve çevrim içi satış platformu eBay’de açık artırmaya çıkarılmasıyla gün yüzüne çıkan fotoğraflar, Yunanistan’da gündemdeki yerini koruyor.
Nazilerin infaz ettiği 200 komünistin fotoğrafları ilk kez gün yüzüne çıktı
Muhalefet partileri, sol çevreler ve kamuoyunun büyük bölümünün tarihi belgelerin devletin devreye girerek ülkeye getirilmesi talepleri karşısında Yunanistan hükümeti sessizliğini bozdu.
×1 Mayıs 1944’te Atina’nın doğusundaki Kaisariani’deki Atış Poligonu’nda Naziler tarafından infaz edilen 200 komüniste ait olduğu belirtilen fotoğraflar ilk kez 14 Şubat’ta gün yüzüne çıktı.
Bugüne kadar yalnızca gravür ve çizimlerle bilinen infaz anlarına ilişkin herhangi bir fotoğraf ya da video kaydı bulunmuyordu.
Belçika merkezli bir satıcının görüntüleri çevrim içi satış platformu eBay üzerinden açık artırmaya çıkarmasıyla belgeler gün yüzüne çıktı. Satıcı, fotoğrafların bir Wehrmacht astsubayının özel koleksiyonundan geldiğini öne sürmüştü.
KÜLTÜR BAKANLIĞI GİRİŞİMDE BULUNACAK
Yunanistan Kültür Bakanlığı, konuya ilişkin bir açıklama yaptı. Ta Nea gazetesinde yer alan habere göre bakanlık, söz konusu fotoğrafların 14 Şubat’ta eBay’de satışa sunulduğunu, koleksiyonun Belçika’nın Gent kentinde yaşayan ve Alman Ordusu ile II. Dünya Savaşı hatıraları üzerine uzmanlaşmış bir koleksiyonere ait olduğunu bildirdi. İlk değerlendirmede fotoğrafların “büyük olasılıkla orijinal” olduğu belirtilirken, mülkiyet ve iade sürecine ilişkin hukuki karmaşıklıklara dikkat çekildi. Açıklamada, uzmanların koleksiyonerle temas kurduğu ve Gent’te yüz yüze inceleme yapacağı kaydedildi.
İncelemede fotoğrafların orijinalliği, yasal kökeni, tarihsel önemi ve değeri değerlendirilecek. Koleksiyonun anıt niteliğinde tescil edilmesi halinde, Yunan devletinin hukuki yollardan edinim sürecini başlatacağı belirtildi.
FOTOĞRAFLARIN ARKASINDAKİ İZLER
Bakanlık, Nazi Almanyası’nın işgal ettiği ülkelerde askerler tarafından çekilen fotoğrafların savaş sonrası dönemde “Alman gazileri” arasında kurulan ağlar üzerinden dolaşıma girdiğini hatırlattı. Özellikle Propaganda Birlikleri’nde görev yapan gazeteci Günther Heysing’in yayımladığı Wildente (Yaban Ördeği) dergisi çevresinde oluşan ağın, bu tür fotoğrafların yeniden basım ve değişiminde rol oynadığı ifade edildi. eBay’de görülen baskıların arka yüzlerindeki izlerin bu ağla bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor.
ANITLAR KONSEYİ’NİN DE GÜNDEMİNDE
Çarşamba günü ise Yunanistan Merkez Yeni Anıtlar Konseyi, “1 Mayıs 1944’te Kaisariani’de 200 vatanseverin infazına ait fotoğrafik belgelerin anıt olarak tescili” başlığını gündemine alacak.
İLK KİMLİKLENDİRMELER
Fotoğrafların kamuoyuna yansımasının ardından bazı yüzlerin kimliklendirilmesine yönelik çalışmalar da başladı. KKE (Yunanistan Komünist Partisi), sürece katkı sunmak amacıyla olası eşleşmelere ilişkin açıklamalar yaptı.
Yapılan araştırmalarda, fotoğraflardan birinde Thrasyvoulos Kalafatakis’in yer alabileceği belirtiliyor. 1914 doğumlu Kalafatakis, Girit’in Hanya kentinde doğdu, genç yaşta KKE saflarında örgütlendi. Metaksas diktatörlüğü döneminde tutuklandı, çeşitli cezaevleri ve kamplardan sonra Haydari Kampı’na gönderildi ve 1 Mayıs 1944’te diğer 199 komünistle birlikte kurşuna dizildi.
Bir diğer olası eşleşme ise sendikacı Dimitris Papadopoulos. Pontus kökenli Papadopoulos, inşaat işçileri sendikasında görev aldı, 4 Ağustos diktatörlüğü döneminde tutuklandı, Akronafplia ve ardından Haydari Kampı’na gönderildi. 1 Mayıs 1944’te infaz edildi.
AİLELERDEN AÇIKLAMA
Yunan basınında yer alan ve çok sayıda çapraz kontrol sonrası yayımlanan iki kimlik tespiti daha var.
İnfaz mangasına götürülenler arasında beyaz gömlekli uzun boylu kişinin Vasilis Papadimas olduğu belirtildi. 1909 doğumlu Papadimas’ın 1941’de tutuklandığı ve Kaisariani’de kurşuna dizilenler arasında olduğu belirtiliyor. Bir başka fotoğrafta gülümseyen genç kişinin ise İlias Rizos olduğu ifade edildi. Lamia’da çalışan Rizos da Haydari Kampı’ndan infaza götürülenler arasındaydı.
Yunanistan basınında yer alan habere göre İlias Kakaliou’nun ailesi de yazılı açıklama yaptı. Aile, fotoğrafların ilk kez kamuoyuna yansıdığını belirterek, bu belgelerin “tarihi değeri çok yüksek” olduğunu vurguladı. Aileden yapılan açıklamada, infaz edilenlerin “başları dik şekilde ölüme yürüdükleri” vurgulanarak, söz konusu belgelerin Yunanistan’a kazandırılması yönündeki çabalara destek verildi.
Öte yandan fotoğrafların orijinalliğinin nasıl kanıtlanacağına dair tartışmalar da devam ediyor. Uzmanlar bilimsel doğrulama sürecinin zaman alacağı ve fotoğrafların kaynağına ilişkin soruların yanıtlanması gerektiği belirtiyor.
TARTIŞILAN SORULAR
Gazeteci Evi Apollonatou, Tesalya Üniversitesi Tarih, Arkeoloji ve Sosyal Antropoloji Bölümü Sosyal Tarih Profesörü Polimeris Voglis’e konu hakkında sorular yöneltti. Voglís, fotoğrafların sadece arka yüzündeki notlara bakılarak doğrulanamayacağını söyledi. Voglís, “Asıl önemli olan fiziksel nesnenin incelenmesidir. Fotoğrafın elde incelenmesi, üzerinde herhangi bir tahrifat olup olmadığının görülmesi ve tarihlendirilmesinin daha kesin yapılması gerekir. Büyük ihtimalle orijinaller” dedi.
Voglís’e göre asıl tartışılması gereken konu, fotoğrafların izlediği yol. “Belçikalı koleksiyoner bu fotoğrafları bir yerden aldı. Kimden aldı? Bir Alman askerinin ya da subayının ailesinden mi? Ne zaman ve hangi koşullarda el değiştirdi? Fotoğrafın dolaşım süreci açıklığa kavuşturulmalı” ifadelerini kullandı. Voglis, yaşananların ardından Kültür Bakanlığı’na da çağrı yaptı. Benzer belgelerin başka müzayedelerde bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiğini vurgulayan Voglis, “Bu olay vesilesiyle ilgili kurumlar, benzer nitelikte başka tarihi belgelerin de piyasada olup olmadığını incelemeli” dedi.
×YUNANİSTAN’DA NAZİ İŞGALİ VE DİRENİŞ
Nazi Almanyası 6 Nisan 1941’de Yunanistan’ı işgal etti. Kısa sürede ülke Almanya, İtalya ve Bulgaristan arasında paylaşıldı; Atina ve Selanik gibi stratejik merkezler Alman kontrolüne geçti. 1941–1944 arasındaki işgal dönemi ülke için ağır bir yıkım anlamına geldi. 1941–42 kışında yaşanan büyük kıtlıkta on binlerce kişi yaşamını yitirdi.
Ancak işgale karşı güçlü bir direniş de örgütlendi. Direnişin ana gövdesini, Yunanistan Komünist Partisi’nin öncülüğünde kurulan Ulusal Kurtuluş Cephesi (EAM) ve onun silahlı kanadı Yunan Ulusal Kurtuluş Ordusu (ELAS) oluşturdu. Komünist olmayan birçok kesim de bu yapılar içinde Nazi karşıtı mücadeleye katıldı ve ülke genelinde gerilla savaşı başladı.
1 Mayıs 1944’te Atina’daki Kaisariani Atış Poligonu’nda 200 komünist tutuklu Naziler tarafından kurşuna dizildi.
İnfaz edilenlerin büyük bölümü, Metaksas diktatörlüğü döneminden beri cezaevinde bulunan ve işgal sırasında Almanlara teslim edilen komünistlerdi. 1 Mayıs tarihinin seçilmesi ise sembolikti: İşçi Bayramı’nda örgütlü solun temsilcileri hedef alınmıştı.
