Üç yıl geçti, enkaz kalktı ama sorunlar yerinde duruyor. 6 Şubat Maraş depremlerinin büyük yıkım yarattığı 11 kentte barınma sorunu hala çözülmedi, verilen sözler tutulmadı, konteynerde yaşam adeta kalıcı hale geldi. Şimdi ise depremzedeler, “rezerv alan” adı altında sadece evlerini değil, haklarını da kaybetme korkusuyla karşı karşıya.
HABER MERKEZİ – Takvim yaprakları 6 Şubat 2023’ü gösteriyordu. Saat 04.17’ye ulaştığında Türkiye en uzun ve en karanlık günlerinden birini yaşayacaktı. 04.17’de, önce Maraş’ın Pazarcık ilçesinde 7.7 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Yaklaşık dokuz saat sonra 13.24’te ise merkez üssü Maraş Elbistan olan 7,6 büyüklüğündeki ikinci deprem sarstı bütün ülkeyi.
Depremlerden Maraş, Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Antep, Hatay, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Urfa’nın yanı sıra Suriye de etkilendi.
Depremler sonucunda resmi rakamlara göre, Türkiye’de en az 53 bin 537, Suriye’de ise en az 8 bin 476 kişi hayatını kaybetti. Türkiye’de en az 107 bin 213, toplam 122 binden fazla kişi ise yaralandı. Depremlerin ardından büyüklüğü 6.7’ye ulaşan 45 binden fazla artçı sarsıntı gerçekleşti, sarsıntılar aylarca sürdü.
İlk gün birçok tarihi yapının da aralarında olduğu 39 binden fazla bina yerle bir oldu, 11 ilde toplam 518 bin konut yıkıldı veya ağır hasar aldı. 11 kenti adeta yerle bir eden deprem sonrası 3,6 milyondan fazla kişi barınma sorunuyla karşı karşıya kalırken, en az 5 milyon kişi farklı bölgelere göç etmek zorunda kaldı. Deprem yaklaşık 14 milyon kişiyi doğrudan etkiledi.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), depremler nedeniyle Türkiye’de 658 bin, Suriye’de ise 170 bin çalışanın geçim olanaklarını kaybettiğini duyurdu.
Aradan geçen 3 yıla rağmen felaketin acısı taze, sorular hala yanıtsız, sorunlar ise çözümsüz…
Hala cenazelerini bulamayan kayıp yakınları ile ailelerini ve sevdiklerini enkaz altında yitiren aileler adalet arayışlarını sürdürürken açılan davalar adalete olan inancı sarsıyor. Birçok davada kamu görevlilerinin yargılanmasına izin verilmezken aileler, asıl sorumluların yargı karşısına dahi çıkarılmadığına dikkat çekiyor. Müteahhitlere verilen cezalar da tartışmaların odağında. Bölgenin en önemli sorunların bir diğeri ise aradan geçen 3 yıla rağmen hala çözülemeyen barınma sorunu. Verilen sözler tutulmadı, onbinlerce kişi konteynerlerde yaşam savaşı veriyor. Bunların üzerine bir de ‘rezerv alan’ uygulamasının yarattığı hak kayıpları ve hak mücadelesi eklendi.
İşte 3 yılın ardından deprem bölgesinde son durum…
VERİLEN SÖZLER TUTULMADI, BARINMA SORUNU SÜRÜYOR
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 31 Mart 2023’te Antep’in Nurdağı ilçesinde yaptığı konuşmada, “319 bini 1 yıl içinde olmak üzere toplam 650 bin yeni konut yaparak depremzedelere teslim edeceğiz” açıklaması yapmıştı.
Aradan geçen 3 yıla rağmen, deprem bölgesinde barınma sorunu hala çözülemedi. Depremin birinci yılında vaat edilen konutların yalnızca yüzde 2,7’si teslim edilirken ikinci yılda konut yapımı oranı yüzde 31’de kaldı.
Depremin üzerinden geçen 3. yılda ise açıklanan resmi verilere göre, deprem bölgesinde 2025 yıl sonuna kadar toplam 455 bin 357 ev ve iş yerinin inşası tamamlandı.
KONTEYNERDE YAŞAM KALICI HALE GELDİ
Konutların tamamlanmaması nedeniyle onbinlerce depremzede yaşamını hala geçici barınma alanlarında sürdürmeye devam ediyor. Deprem bölgesinde yaklaşık 270 bin kişi konteyner kentlerde yaşamını sürdürmeye çalışıyor. Konteynerde yaşayan nüfusun en yoğun olduğu iller arasında Hatay, Adıyaman, Maraş ve Malatya yer alıyor.
Depremzedeler, konteyner ve geçici barınma alanlarında altyapı eksiklikleri, elektrik ve su kesintileri, ısınma sorunu, hijyen sorunları ile sağlık ve eğitim hizmetlerine erişimde yaşanan aksaklıklarla karşı karşıya. “Geçici” olarak tanımlanan alanlarda uzun süre yaşamak, özellikle kadınlar, çocuklar ve yaşlılar üzerinde psikolojik ve sosyal sorunları beraberinde getiriyor.
REZERV ALAN UYGULAMASI: DEPREM YIKMADI, SİZ Mİ YIKACAKSINIZ?
Konut sorunu bölgede en yakıcı haliyle ortada iken depremzedeler bir de ‘rezerv alan’ uygulamasının mağduriyetine itildi.
‘Rezerv alan’ uygulamasının hukuki dayanağını 2012 yılında yürürlüğe giren 6306 sayılı Kentsel Dönüşüm Kanunu oluşturuyor. Ancak 6 Şubat depremlerinin ardından 2023 yılında yapılan değişiklikle, mevcut yerleşim bölgelerinin de rezerv alan ilan edilebilmesi mümkün hale geldi. Bu değişikliğin ardından ilk olarak 6 Şubat depreminde en büyük yıkıma uğrayan illerden Hatay’da, Antakya ve Defne ilçelerinde 270 hektarlık alan rezerv alan ilan edildi.
Henüz depremin yaralarını bile saramayan Hataylılar “Depremin yıkamadığı evlerimizi siz mi yıkacaksınız” diyerek karara tepki gösterdi.
Hatay’ın ardından Türkiye’nin neredeyse tamamında rezerv alanlar belirlendi. AA’nın “2025 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı”ndan derlediği bilgilere göre, 59 ilde 282 riskli alan, 38 ilde 184 kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ve 11 ilde 21 yenileme alanı ilan edildi. Ayrıca yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere 70 ilde toplan 60 bin hektar büyüklüğünde rezerv yapı alanı belirlendi.
6 Şubat depremlerinden etkilenen illerin yanı sıra büyük Marmara depremi beklentisi sürerken İstanbul’da da birçok bölge, Bayrampaşa İsmetpaşa Mahallesi, Kartal Karlıktepe Mahallesi, Sultangazi Esentepe ve Cebeci Mahalleleri, Avcılar Yeşilkent Mahallesi rezerv alan olarak ilan edildi.
Tapuları, toprakları ve evleri rezerv alan ilan edilerek elinden alınanlar ise büyük bir belirsizliğe sürükleniyor.
Vatandaşlara yeni konutun nerede olacağı, ne zaman teslim edileceği, kaç metrekare olacağı, aradaki fark için ne kadar borçlandırılacakları net biçimde söylenmezken itiraz yolu da kapatılıyor. Böylece rezerv alan uygulaması ‘deprem güvenliği için mi, rant için mi’ sorularıyla birlikte gündeme geliyor.
