Rusya – Ukrayna savaşı, dördüncü yılına giriyor. Müzakereler devam ederken, Zelenskiy ABD’nin taraflara Haziran ayına kadar anlaşmaları için baskı yaptığını söyledi. ABD ile Ukrayna heyetinin Mart ayında anlaşmaya varılması ve Mayıs’ta seçim yapılması hedefini konuştukları da ileri sürüldü. Peki, bu gerçekçi mi?
HABER MERKEZİ – ABD Başkanı Donald Trump’ın 24 Şubat itibarıyla dördüncü yılına girecek olan Rusya – Ukrayna savaşının bitirilmesi için sunduğu 20 maddelik barış planı kapsamında müzakereler devam ederken, yeni bir iddia gündeme getirildi. Buna göre, ABD ve Ukraynalı müzakereciler, Rusya ve Ukrayna’nın Mart ayında bir anlaşmasına varması için hedef belirledi ve ayrıca ABD ve Ukraynalı yetkililer ulusal seçim ve olası bir anlaşmayla ilgili referandumun Mayıs ayında yapılabileceği ihtimalini görüştü. Ancak bu iki konuda da olası bir gelişmenin yaşanmasının mümkün görünmediği kaydediliyor. Bununla birlikte Zelenskiy de ABD’nin Haziran ayına kadar anlaşmaları için taraflara baskı yaptığını söyledi.
×ABD, Rusya ve Ukrayna heyetleri arasında Trump’ın sunduğu barış planı kapsamında olası bir çözümün bulunması için geçen yılın sonbaharında başlayan müzakereler, 4-5 Şubat’ta Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) başkenti Abu Dabi’de devam etmişti.
Müzakarelerde aktif rol oynayan ABD’nin Özel Temsilcisi Witkoff, Abu Dabi’deki son görüşmelerin ardından, 314 esirin takas edileceğini ve görüşmelerin süreceğini duyurdu. Görüşmelerde Rusyanın temel talebi olan ve Trump’ın planında yer verilen Ukrayna’dan beklenen “toprak tavizi” konusunda ise sonuç çıkmamıştı.
ZELENSKIY: HAZİRAN AYINA KADAR HER ŞEYİ BİTİRMEK İSTİYORLAR
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD’nin savaşı sona erdirmek için Haziran ayına kadar bir anlaşmaya varmaları için süre verdiğini söyledi. Zelenskiy “Amerikalılar tarafların savaşı bu yazın başlarında sona erdirmesini öneriyor ve muhtemelen tam olarak bu takvime göre taraflar üzerinde baskı kuracaklar. Haziran ayına kadar her şeyi bitirmek istediklerini söylüyorlar. Savaşı bitirmek için her şeyi yapacaklar. Ve tüm etkinliklerin net bir takvimini istiyorlar” diye konuştu.
Zelenskiy, ABD’nin üçlü görüşmelerin bir sonraki turunun önümüzdeki hafta ilk kez kendi ülkelerinde, muhtemelen Miami’de yapılmasını önerdiğini söyledi ve “Biz de katılımımızı teyit ettik” diye ekledi.
“MART AYINDA ANLAŞMAYA VARMA HEDEFİ BELİRLENDİ”
Reuters haber ajansı, üç kaynağa dayandırdığı haberinde, ABD ve Ukraynalı müzakerecilerin, Rusya ve Ukrayna’nın Mart ayında bir barış anlaşmasına varması için iddialı bir hedef belirlediklerini ileri sürdü. Bununla birlikte haberde, toprak meselesi gibi kilit bir konuda anlaşmaya varılamaması nedeniyle bu zaman çizelgesinin ertelenmesinin muhtemel olduğuna da dikkat çekildi.
Haberde ayrıca “ABD ve Ukraynalı müzakereciler tarafından görüşülen çerçeveye göre, herhangi bir anlaşma, Ukraynalı seçmenlerin eş zamanlı olarak ulusal seçimlerde de oy kullanacağı bir referanduma sunulacak“ denildi.
Witkoff başkanlığındaki ABD müzakere heyetinin, Abu Dabi ve Miami’deki son görüşmelerde Ukraynalı muhataplarına, oylamanın kısa süre içinde gerçekleşmesinin en iyisi olacağını ifade ettiği ileri sürülürken, Reuters’a konuşan iki kaynağa göre, hem anlaşma hem seçim için acele edilmesi ve baskı kurulması, Kasım ayında ABD’de yapılacak seçimlerle ilgili. ABD’li müzakerecilerin, Trump’ın Kasım ayındaki ara seçimler yaklaşırken içişlerine daha fazla odaklanmasının muhtemel olduğunu, bunun da üst düzey ABD yetkililerinin barış anlaşmasını sonuçlandırmak için daha az zaman ve siyasi sermayeye sahip olacağı anlamına geldiğini söylediği kaydedildi.
MAYIS AYINDA SEÇİM VE REFERANDUM TARTIŞILDI
Reuters’a konuşan kaynaklardan ikisi, ABD ve Ukraynalı yetkililerin ulusal seçim ve referandumun Mayıs ayında yapılabileceği ihtimalini görüştüklerini söyledi. Ancak görüşmelere yakın kaynaklar, ABD’nin önerdiği zaman çizelgesini hayal ürünü olarak nitelendirdi.
Ukrayna seçim yetkilileri, mevcut koşullar altında bir seçimin düzenlenmesinin yaklaşık altı ay süreceğini öngörüyor. Böyle bir seçim düzenlemek, Ukrayna’da sıkıyönetim sırasında bu tür oylamaların yasak olması nedeniyle yasal değişiklikler gerektiriyor. Ayrıca maliyetli de olacak.
Reuters’a konuşan bir kaynağa göre ise, “Kiev’in tutumu, ABD ve ortaklarından Ukrayna için güvenlik garantileri sağlanana kadar hiçbir konuda anlaşmaya varılamayacağı yönünde.”
EN ÖNEMLİ ANLAŞMAZLIK BAŞLIĞI, DONBAS VE ZAPORIJYA
Sonbahardan beri devam eden müzakerelerde pek çok başlıkta önemli mesafeler kat edildiği duyurulmakla birlikte, esas düğüm noktasını toprak meselesi oluşturuyor. Trump’ın sunduğu barış planında Ukrayna’dan toprak tavizi isteniyor ve bu aynı zamanda Rusya’nın talepleriyle uyumlu bir durum. Ancak Ukrayna’nın bu talebe yönelik tutumu şimdiye kadar olumsuz olageldi.
Ukrayna’da yakın vadede olası bir anlaşmanın sağlanmasını zorlaştıran en önemli husus, Ukrayna’nın doğusundaki Donbas bölgesinin akıbeti konusunda yaşanan belirsizlik.
Rusya, Kiev’in hâlâ 5.180 kilometrekareden fazla bir alanı kontrol ettiği Donbas bölgesinin tamamının olası bir barış anlaşmasının parçası olarak kontrolünü talep ediyor. Bu talebi kabul edilemez olarak nitelendirmekle birlikte, aylardır süren müzakereler neticeisnde, Ukrayna’nın, Trump’ın planında öngörüldüğü şekliyle, askerden arındırılmış veya serbest ticaret bölgesi gibi çözümleri değerlendirmeye açık olduğu da kaydediliyor.
Bir diğer anlaşmazlık konusu da Avrupa’nın en büyük nükleer santrali olan ve Rus işgali altındaki topraklarda bulunan Zaporijya enerji santralinin geleceği.
Rusya’nın, Washington’ın santrali kontrol edip ürettiği elektriği hem Rusya’ya hem de Ukrayna’ya dağıtmasını öngören ABD teklifine karşı çıktığını belirtiliyor. Buna karşılık Moskova’nın santrali kendisinin kontrol etmesi ve Ukrayna’ya ucuz elektrik sunması konusunda ısrar ettiği, Kiev’in ise bu teklifi kabul edilemez bulduğu belirtiliyor.
Bu sorunlar çözülse bile, Ukraynalı seçmenler referanduma sunulacak herhangi bir toprak tavizini yine de reddedebilirler.
Rusya, Kırım ve 2022 işgalinden önce ele geçirilen Donbas’ın bazı kısımları da dahil olmak üzere Ukrayna ulusal topraklarının yaklaşık yüzde 20’sini işgal ediyor. İddialara göre, Rusya 2023 başından bu yana ise Ukrayna topraklarının yaklaşık yüzde 1,3’ünü kontrol altına aldı.
×
TRUMP’IN PLANI VE MÜZAKERELER: RUSYA’NIN TALEPLERİ – UKRAYNA’NIN İTİRAZLARI
Rusya’nın başlıca talepleri arasında Ukrayna’nın asla NATO’ya katılmayacağına dair söz verilmesi, Ukrayna ordusuna sınır getirilmesi, Donbas’ın tamamının Rusya tarafından kontrol edilmesi, Kırım, Donbas, Zaporizhia ve Herson bölgeleri üzerindeki Rus kontrolünün tanınması ve Ukrayna’da Rusça konuşanlara koruma sağlanması yer alıyor.
Ukrayna, bu taleplerin teslimiyet anlamına geleceğini ve ülkeyi sonunda Rusya’nın işgaline karşı savunmasız bırakacağını kaydediyor.
Buna karşın, ABD’nin sunduğu ve ilk etapta 28 maddeden oluşan, ancak daha sonra Cenevre’de yürütülen müzakereler sonrasında 20 maddeye indirilen barış planı, kamuoyuna yansıdığı kadarıyla, Rusya yanlısı görünüyor.
Planın ilk taslak haline göre, ABD, Ukrayna’dan Rusya’nın işgali altındaki bölgelerden vazgeçmesini, NATO’yu unutmasını ve asker sayısını sınırlamasını ve olası bir anlaşmanın ardından 100 gün içinde seçime gitmesini istedi.
Zelenskiy, “Ya ağır 28 madde ya da ağır kış” diyerek, karşı karşıya oldukları zorluğu dile getirdi. Avrupa Birliği ülkeleri de, planın ayrıntıları ortaya çıktığında tepki gösterdi ve Ukrayna’nın egemenliğinin korunmasını talep etti.
Bunun üzerine, planın yeniden gözden geçirilmesi için 22-23 Kasım tarihlerinde İsviçre’nin Cenevre kentinde görüşmeler yapıldı ve planın 20 maddeye düşürüldüğü duyuruldu. Zelenskiy, 30 Kasım’da yaptığı açıklamada, zorlu konuların hala çözülmediğini bildirdi.
Bununla birlikte Aralık ayında ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff aracılığıyla görüşme trafiğinin hızlandığı görüldü. Witkoff, 2 Aralık’ta Moskova’da Putin ile görüştü. Putin, görüşmeden sonra ABD’nin sunduğu planın bazı maddelerinin kabul edilebilir olduğunu, bazılarının ise kabul edilemez olduğunu duyurdu.
Önce Avrupa’ya mesaj: Savaşmak istiyorsa, hazırız | Putin, Witkoff ve Kushner ile görüştü
Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner, 14-15 Aralık günlerinde ise Almanya’nın başkenti Berlin’de Ukrayna heyeti ile Trump’ın planı üzerine müzakereler yürüttü. Müzakerelerin son gününde Almanya, Fransa ve İngiltere liderlerinin de aralarında bulunduğu bazı Avrupalı liderler ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de bir araya geldi.
Zelenskiy görüşmede önemli mesafe kat ettiklerini belirtmekle birlikte, Trump’ın planında öngörülen toprak tavizleri ve ateşkes konusunda somut bir sonuç ortaya çıkmadı. Ancak Ukrayna’nın NATO’ya üye olmaktan vazgeçmesi, buna karşılık güvenlik garantilerinin sağlanması konularında mesafe alındığı belirtildi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, güvenlik garantilerinin detaylarını açıklamış ve olası barış anlaşması sonrasında Ukrayna’ya Batılı ülkelerin askerlerinin barış gücü olarak konuşlanacağını, olası Rus saldırısını püskürteceklerini belirtti.
Berlin görüşmeleri: ABD toprak tavizinde ısrarlı | Avrupa’nın zor haftası: Yeni Ukrayna zirvesi
Trump’ın sunduğu plana dair bir diğer görüşme de 20-21 Aralık’ta Miami’de gerçekleşti. ABD heyeti, önce Ukrayna heyeti ile, daha sonra da Rusya heyetiyle görüştü. ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff, görüşmelerin yapıcı ve verimli geçtiğini açıkladı. Zelenskiy de, 24 Aralık’ta, birçok kritik konuda uzlaşmaya varıldığını, ancak planda öngörülen toprak tavizi gibi hassas konuların çözümsüz kaldığını söyledi.
Miami görüşmelerinin ardından 28 Aralık’ta Zelenskiy, ABD Başkanı Donald Trump ile bir kez daha yüz yüze görüşme gerçekleştirdi. Bu arada görüşmenin öncesinde ve sonrasında Trump, Rusya Devlet Başkanı Putin ile telefon görüşmeleri yaptı.
Bu görüşmenin ardından Zelenskiy, 20 maddelik barış planı üzerinde yüzde 90 anlaştıklarını duyurdu. Trump da büyük oranda anlaştıklarını söyledi. Ancak kritik bir başlıkta ihtilaf giderilmedi. Bu, Trump’ın Ukrayna’dan istediği toprak taviziyle ilgiliydi. Rusya da Donbas şartını yineledi.
Trump – Zelenskiy görüşmesinin ardından Ocak ayında Putin ile yeni temas, heyetlerin müzakereleri ve Avrupalı liderlerle görüşme kararları alınmıştı.
Zelenskiy: Yüzde 90 anlaştık | Kritik başlık hala ihtilaflı: Donbas’ta toprak tavizi olacak mı?
Bu kapsamda 6 Ocak’ta Fransa’nın başkenti Paris’te heyetler arası müzakereler gerçekleştirildi. Ardından Witkoff ve Kushner, 22 Ocak’ta Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Validimir Putin ile bir görüşme gerçekleştirdi. Bu görüşmenin ardından 23 ve 24 Ocak’ta ABD, Ukrayna ve Rusya heyetleri Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de bir araya geldi.
Rusya-Ukrayna savaşı: “Toprak takası” hala ihtilaflı | Witkoff yine Moskova’da olacak
Witkoff, Paris görüşmelerinde “birçok kritik konuda önemli ilerlemeler kaydettiklerini” duyurdu.
İhtilaflı konular, toprak tavizi ve güvenlik garantileriydi. Paris’te konuşulan başlıklar da bunlardı. Ukrayna, Fransa ve İngiltere ise Ukrayna’ya konuşlandırılması düşünülen uluslararası güç için niyet beyanı imzaladı, Gönüllüler Koalisyonu ise ortak bildiri yayımlayarak Ukrayna’ya desteğini yineledi.
“Toprak tavizi” başlığı hala ihtilaflı | Ukrayna’ya güvenlik garantisi: Çok Uluslu Güç
Bütün bu görüşme turlarının sonuncusu 23 ve 24 Ocak tarihlerinde Abu Dabi’de yapıldı. Ukraynalı ve Rus müzakereciler, Trump’ın barış planını görüşmek üzere ABD’li arabulucuların da katılımıyla Abu Dabi’de ilk üçlü toplantılarını yaptılar, ancak herhangi bir anlaşmaya varılamadığı bildirildi, bununla birlikte görüşmelerin devam ettirilmesi konusunda fikri birliği oluştu.
‘Toprak tavizi’ ihtilafı sürüyor | Zelenskiy: ABD’nin güvenlik garantileri belgesi hazır
4-5 Şubat’ta bir kez daha BAE’nin başkenti Abu Dabi’de bir araya gelen ABD-Ukrayna-Rusya heyetleri, esir takası konusunda bir anlaşma duyururken, görüşmelerde sorun olan toprak tavizi konusunda herhangi bir gelişme yaşanmadı.
İhtilaflı başlık “toprak tavizi” | ABD – Rusya – Ukrayna heyetleri Abu Dabi’de
