İspanya’nın kuzeyinde bulunan fosiller üzerinde yapılan uzun süreli incelemeler, yaklaşık 125 milyon yıl önce yaşamış ve tavuk boyutlarında yeni bir dinozor türünü ortaya çıkardı. “Foskeia pelendonum” adı verilen bu tür, dinozor evriminde “küçülmenin” ne kadar karmaşık olabileceğini gösteriyor.
HABER MERKEZİ – Bilim insanları, İspanya’nın kuzeyindeki alışılmadık derecede küçük kemikler üzerinde yürüttükleri kapsamlı araştırma sonucunda yaklaşık 125 milyon yıl önce yaşamış tavuk büyüklüğünde yeni bir dinozor türü keşfetti. Bu dinozor, soyu tükenmiş otçul ornithopod grubunun üyelerinden biri olarak tanımlanıyor ve Foskeia pelendonum adı verildi.
YENİ BİR TÜR: FOSKEIA PELENDONUM
Araştırmalara göre Foskeia pelendonum, soyu tükenmiş otçul dinozor grubu ornithopodlar içinde yer alıyor. Uluslararası bir araştırma ekibi, 2013 yılından bu yana yürüttükleri çalışmalar sonucunda bulunan fosillerin en az beş farklı bireye ait olduğunu belirledi. Bu bireylerin tamamı, son derece küçük vücut ölçüleriyle dikkat çekiyor.
“EVRİM AĞACINI DEĞİŞTİREBİLİR”
İspanya’daki La Laguna Üniversitesi’nden paleontolog Penélope Cruzado-Caballero, dinozorun anatomisinin sıra dışı olduğunu vurguladı. Cruzado-Caballero, “Anatomik yapısı, evrim ağacını değiştirebilecek türden tuhaf ve beklenmedik özellikler taşıyor” dedi.
Araştırmacılar, dinozorun küçük boyutuna rağmen kafatasının oldukça gelişmiş olduğunu, bunun da evrimsel açıdan önemli ipuçları sunduğunu belirtiyor.
KÜÇÜK AMA YETİŞKİN
Fosillerin boyutları ilk bakışta genç bireylere ait olabileceği izlenimini verse de, detaylı incelemeler bunun doğru olmadığını ortaya koydu. Belçika’daki Vrije Universiteit Brussel’den paleontolog Koen Stein, en az bir bireyin yetişkin olduğunu belirtti. Stein’e göre Foskeia, gençken dört ayak üzerinde hareket ederken, yetişkinliğe ulaştığında iki ayak üzerinde yürümeye daha yatkın hâle geliyordu.
AVRUPA’NIN EN KÜÇÜĞÜ OLABİLİR
Yaklaşık 25–30 santimetrelik boyuyla Foskeia pelendonum, bir tavukla neredeyse aynı büyüklükte. Koen Stein, “Bugüne kadar bulunan fosiller göz önüne alındığında, bunun Avrupa’daki en küçük dinozorlardan biri, hatta belki de en küçüğü olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz” dedi. Stein, bu türün dünya çapında da en küçük dinozorlar arasında yer alabileceğini ifade etti.
KÜÇÜK DİNOZORLAR NEDEN ZOR BULUNUYOR?
Araştırmanın başyazarlarından, Arjantin’deki Río Negro Ulusal Üniversitesi’nden paleontolog Paul-Emile Dieudonné’ye göre, bu keşfin en çarpıcı yönlerinden biri küçük dinozorların düşündüğümüzden çok daha çeşitli olduğunu göstermesi. Ancak Dieudonné, küçük dinozorlara ait fosillerin daha kırılgan olması nedeniyle bulunmasının da çok daha zor olduğunu vurguladı.
“Küçük kemikler daha kolay ufalanıyor ve kayboluyor. Bu yüzden fosil kayıtlarında genellikle büyük türler baskın görünüyor” dedi.
KAFATASI, EVRİMİN ANAHTARI
Yeni araştırmanın en önemli ilerlemelerinden biri, Foskeia’ya ait kafatası parçalarının detaylı şekilde analiz edilmesi oldu. Bilim insanları, kafatası çatısı ve beyin boşluğuna ait eklemli kemiklerden üç boyutlu beyin modeli oluşturdu. Bu sayede hayvanın çiğneme biçimi, görme yeteneği ve denge sistemi hakkında önemli bilgilere ulaşıldı.
Araştırmacılar, Foskeia’nın diş diziliminin de sıra dışı olduğunu; ön dişlerinin öne doğru “Üç dişli bir mızrak” gibi uzandığını belirtiyor.
ONLARCA YILA YAYILAN KEŞİF
Fosillerin büyük bölümü ilk kez 1998 yılında, İspanya’nın Salas de los Infantes bölgesinde bulundu. Alanı keşfeden ve kemiklerin çoğunu toplayan kişi, aynı zamanda çalışmanın ortak yazarlarından olan Dinozor Müzesi uzmanı Fidel Torcida Fernández-Baldor’du. Fernández-Baldor, “Bu kemiklerin olağanüstü derecede küçük olduğunu en başından beri biliyorduk” dedi.
EVRİMSEL BİR DENEY
Araştırmacılara göre Foskeia pelendonum, ornithopod dinozorların evrimini anlamak açısından kritik bir örnek sunuyor. Arjantin’deki Córdoba Ulusal Üniversitesi’nden paleontolog Marcos Becerra, “Minyatürleşme, evrimsel olarak daha basit olmak anlamına gelmiyor” diye belirti.
Bilim insanları, Foskeia’nın küçük boyutunun, yırtıcılardan kaçmak için hızlıca saklanabilmesini sağladığını; bunun da evrimsel bir avantaj oluşturmuş olabileceğini düşünüyor.
